Thursday, September 9, 2021

फलफुलया पु सिया नइगु नखः चथाः

 फलफुलया पु सिया नइगु नखः चथाः



स्वनिगःया आदिवासी नेवाःतय्सं मौसम कथं अर्थात ई कथं थीथी कथंया नसा नया वयाच्वंगु दु । ईयात ल्वयेक नापं छु इलय् छु प्रकृतिं बिइगु खः व हे ग्रहण याइगु नेवाः संस्कृति खः । गथे कि गुन्हुपुन्हिया इलय् थीथी कथंया बुबः चुलुवयेका क्वाति दयेका त्वनी । अथे हे थीथी कथंया सि अर्थात फलफुलया पु तकं सिया नइगु नापं बुबःत सिया नइगु नखः धइगु चथाः खः । कःनि, मुस्या, छुस्या, बकुला, कय्गू, बरां निसें थीथी कथंया बुबः सिया नइगु नखः खः चथाः । नेवाःतय्सं दँय् दसं ञंलाथ्व चौथि खुन्हु हनीगु नखः चथाः खः ।

मेमेगु इलय् सिया पु सिया नयेगु मयाःसां चथा खुन्हु धाःसा बःसि, तःसि, फसिनापं थीथी कथंया सिया पु तकं सिया नयेगु याइ । उकिं चथाः नखः धइगृु थीथी कथंया सी अर्थात फलफुलया पु तकं सिया नइगु नखः खः धकाः धायेगु याना वयाच्वंगु दु । चथाः खुन्हु नेवाःतय्सं थःथःगु स्थानीय रुपं भच्चा भच्चा पाक्क नखःया रुपय् हना वयाच्वंगु दुसां मूल रुपं बुबः सिया नइगु, थीथी कथंया सि अर्थात फलफुलया पु सिया नइगु, तुसि नइगु नापं गणेद्यःयात पूजा याइगु चलन खने दु ।  थुगुन्हु नेवाःतय्सं थःथःगु छेँय् बँ थिलाः कोथाय् वा धुकुतिइ सुना नं खने मदुगु थासय् गोप्य कथं स्वपुचः हलमलः अर्थात थीथी बुबःयात तया पूजा यायेगु, तुसि नापं थीथी कथंया सि छायेगु अले बहनी भ्वय् नइगु चलन दु । विशेष याना दाफा थाइगु चलन दुगु थासय् धाःसा दाफा थाये धुंकाः जक थःथःगु छेँय् वना उगु कथंया पूजा याना भ्वय् नयेमाःगु चलन दु । चथाःया मेगु कथंया विशेषता धइगु चथाः स्वां खः । न्हापा न्हापा जूसां मनूतय्सं चथाःया दिंयात माः धकाः अज्वःगु कथंया स्वामा तकं पिना तइगु खः । अले चथाः खुन्हु व हे स्वां छाइगु खः । विशेष प्रकारया अज्वःगु स्वां थौंकन्हय् धाःसा मदये धुंकल ।



ला दुतहयेमाःगु नखः

चथाः खुन्हु गुगु नं हालतय् ला छेँय् दुत हयेमाः धइगु मान्यता दु नेवाः समाजय् । थुखुन्हु ला दुत महल धाःसा मोहनी नखः तकं बांलाक्क न्यायेके खनीमखु धकाः नं धाइ । उकिं चथाःयात चीधंगु मोहनी नखः धकाः तकं धायेगु यानाच्वंगु दु । गुलि गुलिसिनं ला नाप नापं हि तकं दुत हयेमाः धायेगु यानाच्वंगु दु । चथाया दिनय् वा वल धाःसा मोहनीया दिनय् नं वा वइ धइगु जनविश्वास दु । अले चथाः छु बारय् लात उगु हे बारय् मोहनी नं लाइ धाइगु मान्यता दु ।

गणेद्यःयात पुजा याइगु चथाः खुन्हु विशेष याना गणेद्यःयात पुजा याइ । अले गणेद्यःयात थीथी कथंया बुबःनिसें सिया पु तकं सिया छायेगु, लैं छायेगु नापं तुसि तकं छायेगु याइ । अले गनं गनं ला तुसियात तकं पुजा याइगु चलन दु । ख्वपय् धाःसा चित्रकारतय्सं च्वयातःगु गणेद्यःया किपातय् पूजा याइगु चलन दु । उगु किपातय् पालेमा, बसपति पु, तःसिपु तया पूजा याइगु खः । चथाःया दिंयात गणेद्यःया जन्म जूगु दिं कथं नं चथाःयात नालातःगु दु । उकिं चथाःयात गणेश चौथि धकाः नं धायेगु याना वयाच्वंगु दु । गणेद्यःयात मेमेगु इलय् छाइगु कथंया लैंनिसें लडु तकं छायेगु याना वयाच्वंगु दु ।

तिमिला नापया स्वापू

चथाः नखः तिमिला अर्थात चन्द्रमा नाप नं स्वापू दयाच्वंगु दु । थुखुन्हु तिमिलायात स्वये मजिउ धइगु जन धारणा दु । गुलिं गुलिसिनं धाःसा गणेद्यःयात पूजा याये धुंकाः तिमिला नं स्वयेगु यानाचवंगु दु । चथाः धइगु चन्द्रदोष दुगु दिं धकाः धर्मशास्त्रय् उल्लेख जुयाच्वंगु दु । अले तिमिला खने मदइगु दिं कथं नं नालातःगु दु ।

गणेद्यः व तिमिलाया न्यकं बाखं

परापूर्वकालय् अर्थात देवगणतय्गु इलय् छन्हु देव सभा अर्थात द्यःपिनिगु सभा जूगु जुयाच्वना । अले उगु सभाय् गणेद्यः धाःसा भच्चा लिबाक्क थ्यंकः वःगु जुयाच्वन । उगु इलय् तिमिला अर्थात चन्द्रमा देवं गणेद्यःयात भ्वरि तःग्वःम्ह, किसिया छ्यं दुम्ह धकाः हिबाय् चबाय् याना न्ह्यलाथे धाःगु जुयाच्वन । तिमिलाया उगु खँ न्यना गणेद्यः तसकं तंचाल । अले गणेद्यवं तिमिलाया चथाःया दिनय् छन्त सुना नं मखनेमा धकाः सरा बिल । उलि जक मखु चथाःया दिनय् छन्त स्वल धाःसा उम्ह मनूयात खुँपालायेमाः अर्थात खुँ धकाः द्वपं बिइमाः धकाः तकं सरा बिल । उकिं हे चथाःया दिनय् अथे चन्द्रमा मस्वःगु खः धइगु मान्यता दु ।



उगु हे कथं मेगु छपु नं न्यंकं बाखं दु । बाखं कथं दक्षप्रजापतिया म्ह्याय् रेवती तारा खः । रेवती तिमिला अर्थात चन्द्रमाया कलाः । छन्हु इमि दथुइ इमि निम्हेसिया दथुइ कचमच जूगु अवस्थाय् गणेद्यवं रेवतिया पक्षय् कया खँ ल्हाःगु जुयाच्वन । अथे थः म्ह्याय्लिसे ल्वाःम्ह धकाः दक्षप्रपापतिं चन्द्रमायात चथाखुन्ह छ तेजहिन जुइमाः धकाः सराः बिउगु जुयाच्वन । उकिं हे चथाः खुन्हु तिमिला सर्गतय् खने मदुगु खः धाइ ।

चथाः नखः नाप स्वाका दयेकातःगु मेगु नं बाखं दु । व खः कृष्णयात खुँ पाल्याःगु कथंया बाखं । न्यंकं बाखं कथं भगवान सूर्यपाखें थःत भत्ति याःम्ह छम्ह मनूयात लुँ उत्पादन जुइगु कथंया तसकं महत्वपूर्णगु सेमन्तकमणि बरदान बिउगु जुयाच्वन । अले चथाःया दिनय् उम्ह सूर्यभक्त मनूया लुँ तन । अले लुँ भगवान कृष्णं खुया काल धकाः द्वपं बिल । अले गणेदवं कृष्ण खुँ मखु धकाः प्रमाणित यात । उकिं न्ह्याम्हेसित नं खुँपाल्याये फुगु दिं कथं चथाःयात नालातःगु खः धाइ ।

सुला भ्वय् नयेगु चलन

चथाः खुन्ह छगू कथं सुला सुला थःपिं जक च्वना भ्वय् नइगु चलन दु । मेपिन्सं मखंक भ्वय् नयेगु याइ । झ्याःयाः लुखा तिना थुखुन्हु सुला च्वनेमाः धइगु मान्यता नं दु । 

थुखुन्हु न्ह्याम्हेसित नं खुँ पाःल्याये फुगु दिं धकाः धाइ । अले मस्तय्त खुँ पाल्याये मफयेक धकाः मल्ता तकं घाकाः तयेगु याइ । गनं गनं थीथी कथंया सि अर्थात फलफुल तकं घाका तइगु चलन दु । अले बहनी जुइवं पूजा याइगु इलय् उगु कथंया मल्ता नापं फलफुल तकं छाइगु चलन दु ।

चथाःया अर्थ चलाख 

ञलाथ्व चतुर्थी खुन्हु हनीगु चथाः नखः खः । उकिं चतुर्थी धाधां हे थःगु हे पहलं नेवाःतय्सं चथाः धायेगु याना हःगु खः धाइपिं नं मदुगु मखु । चथाःयात मनूतय्सं खुँ धकाः परिभाषा बिइगु यानाच्वंगु दु । चथाःया अर्थ बास्तवय् चलाखम्ह खः । तसकं चलाखम्ह मनू जुलकि उम्ह मनूयात चथाः द्यःथें च्वं धकाः धाइगु खः । अले हायेके थें याना चथाः द्यःथें च्वं धकाः खुँया परिभाषित यायेगु तकं याना वयाच्वंगु दु ।

न्ह्यागु हे जूसां आखिर नेवाःतय्सं थःगु हे कथं हना वयाच्वंगु नखःया रुपय् चथाःयात नाला कायेफइगु अवस्था दु । अले फलफु, बुबः नापं तिमिला, गणेद्यः नाप स्वानाच्वंगु नखः नाप नापं मोहनी नखः नाप नं स्वापू दयाच्वंगु चीधंगु नखःया रुपय् चथाःयात नाला वयाच्वंगु दु ।




श्रीकृष्ण महर्जन

Wednesday, September 8, 2021

नेवाः समाजः बाह्रा संस्कार व साइट

 नेवाः समाजः बाह्रा संस्कार व साइट



स्वनिगःया आदिवासी नेवाः समाज दुने थीथी कथंया संस्कार व संस्कृतित दु । नेवाः दुने नं विविधता दुगु संस्कार व संस्कृति दु । छगू हे प्रकृतिया संस्कार यात नं ब्यागलं ब्यागलं कथं नां बिया हनाच्वंगु अवस्था नं दु । 

वास्तवय् संस्कार धइगु मनू अर्थात व्यक्तियात सक्षम यायेगु नितिं याइगु चलन खः । छम्ह समाजया जिम्मेवार मनू जुया न्ह्याबलें छ्यं धस्वाका म्वाना च्वनेगु नाप नापं जीवनय् वइगु न्ह्याथेजाःगु पंगःयात नं चीकाः वने फयेकेगु नितिं संस्कार याना वयाच्वंगु खः । उलि जक मखु संस्कारं उम्ह मनू गज्वःगु अवस्थाय् थ्यन धकाः तकं संकेत बियाच्वंगु दइ । 

गथे कि जँक्व संस्कार धइगु छगू कथं मनू हे द्यः जुल धइगु भाव पिब्वइगु कथंया संस्कार खः । अले मनू सिइ धुंकाः नं वय्कःया गुण लुमंकाः न्ह्याः वनेगु नितिं याइगु संस्कार मृत्यु संस्कार खः । थीथी कथंया संस्कारत धायेबलय् मचा प्वाथय् दुगु इलय् धौबजि नकेगुनिसें मचा बुइ धुंकाः ब्यंकेगु, मचा जँक्व अर्थात जा नकेगु, इहि यायेगु कय्तापूजा यायेगु (बरे छुकेगु), बाह्राः तयेगु, वंजला छ्वयेगु, बाह्राः तयेगु, इहिपाः यायेगु नाप नापं थीथी कथंया संस्कारत दु । 

नेवाः समाज दुने नं थज्वःगु कथंया संस्कारयात ब्यागलं ब्यागलं नां बिया हना वयाच्वंगु दुसा गनं याइगु संस्कारयात मेगु थासय् च्वंपिं नेवाःत मयाइगु नं चलन दु । थथे विविधता दुगु संस्कारत मध्ये छगू जक मंकाः संस्कार धइगु बाहः तयेगु संस्कार खः । बाह्राः तयेगु संस्कारयात गुलिं गुलिसिनं बाह्राः तयेगु मखुसे बाह्राः च्वनेगु धकाः नं धयाच्वंगु दु । थुगु कथं बाह्राः संस्कारया महत्वयात नं मनूतय्सं थीथी कथं थुइका वयाच्वंगु अवस्था दु । 

बाह्राःया अर्थ

नेवाः समाजय् दुने समान कथं अले मंकाः कथं हना वयाच्वंगु संस्कार धइगु बाह्राः खः । बाह्राः संस्कारयात न्ह्याथय् च्वंपिं नेवाःतय्सं जूसां बाह्राः हे धयाच्वंगु दु । मेगु नामं म्हसीकेगु यानाच्वंगु  मदु । फुक्कसिनं फुक्कथासय् हे बाह्राः हे धायेगु याना वयाच्वंगु दु । बाह्राःयात न्हापा न्हापाया सफुतिइ बाल्हाः धकाः च्वयातःगु दु धाइ । बाल्हाः जुया हे लिपा बाह्राः जूगु खः धाइपिं नं मदुगु मखु । अथे हे गुलिं गुलिं संस्कृति सम्वन्धि अनुसन्धान यानाच्वंपिन्सं बास्तवय् बाराः जुया लिपा बाह्राः जूवंगु खः धाइपिं नं मदुगु मखु । छुं नं कथंया पंगः पनेगु नितिं बारं चिइगु याता बाराः धाइगु जुया मिसामस्तय्त मखूगु नियतं पनेत चीइगु अर्थात नियमय् तयेगु जुया बाराः धाधां लिपा बाह्राः जूवंगु धाइ । अले गुलिं गुलिसिनं झिंनिन्हु तक तयेगु जुया बाह्र (१२) दिन तक तयेगु जुया हे बाह्राः धाःगु खः धाइपिं नं मदुगु मखु । न्ह्यागु जूसां नं आखिर बाह्राः धइगु नेवाः समाजया मिसा मस्तय्त याइगु छगू महत्वपूर्णगु संस्कारया रुपय् कायेफु । 

बाह्राः छाय् तइ ?

मिसा मस्तय्त बाह्राः तयेगु चलन नेवाः समाजय् दु । बाह्राः तये धुंकाः जक उम्ह मिसा मचा इहिपाः यायेत सक्षम जूम्ह कथं नाली । उकिं बाह्राः मतःम्ह मिसालिसे इहिपा यायेमजिउ धाइगु नं चलन दु । थनि प्यंगू दशकति न्ह्यः तक बास्तवय् जब मिसा मस्त मजिउ जुइ अर्थात रजश्वला जुइ अबलेनिसें हे छेँया क्वथाय् तइगु चलन खः बाह्राः । अथे मजिउ जुउगु धइगु उम्ह मिसा मचा मां जुइत क्षमता दुम्ह जुल धकाः थुइकी । न्हापांखुसि मजिउ जुइबलय् उम्ह मिसा मचा तसकं ग्याइगु स्वाभाविक हे खः । थःगु यौन अंगं हि वइगु जुया ग्याइगु खः धकाः धायेछिं । तर थनि स्वंगू दशकति न्ह्यःनिसें धाःसा मिसा मस्त मजिउ जुइ न्ह्यः हे बाह्राः तयेगु यानाहःगु दु । मजिउ जुइ न्ह्यः हे मिसा मचा करिव १३ बर्ष थ्यने न्ह्यः हे बाह्राः तयेगु यानाहःगु खः । अथे बाह्राः तइगु ई धइगु छन्हुं, खुन्हु वा झिंनिन्हु तक तयेगु यानाच्वंगु दु । सुं छम्ह बाह्राः तयातःगु दुसा अन घाये यंकेगु धकाः छन्हु वा खुन्हु तक तयेगु यानाच्वंगु दु । 

यौन शिक्षा बिइगु

जब मिसा मचाया यौन अंगं हि वइ अर्थात मजिउ जुइ अबलेनिसें वयागु शरिरय् यौन अंगत मेमेगु नं बांलाक्क विकास जुया वइगु खः । उलि जक मखु न्हापांखुसि मजिउ जुइगु इलय् मिसामचा अजू चाइगु नं स्वाभाविक हे खः । अले उम्ह मिसा मचायात बाह्राः तयातःगु थासय् वना अनुभवि मिसापिन्सं बास्तवय् यौन शिषा बिइगु खः । आः छंगु यौन अंगत विकास जुया वइ, छ मां जुइ फुम्ह जुल, छ न्ह्यलाथे सना जुइ मजिल, मिजंतय्सं मिखा तयेफु धइगु नापं थीथी कथंया शिक्षा बिइगु चलन दुगु खः । तर लिपांगु इलय् वया बाह्राः तयेगु धइगु मजिउ जुइ न्ह्यः हे तयेगु नापं छगू चलनयात जक पूरा यायेगु कथं याना भ्वय् नयेगु याना जक बाह्राः तयेगु यानाच्वंगु दु । उकिं याना यौन शिक्षा विइगुसिबें नं तयेमाःगु नामय् बाह्राः तयेगु अले भ्वय् नयेगु जक यानाच्वंगु अवस्था दु । 

बाह्राः संस्कारय् वःगु हिउपाः

थनि स्वंगू दशक न्ह्यःनिसें मजिउ जुइ न्ह्यः हे बाह्राः तयेगु यानाहःगु खःसा अथे हे अबलेनिसें हे विहारय् यंकाः अष्टशिल बिया नैतिक शिक्षा बिइगु नं यानाहःगु दु । विशेष याना अन्तरजातीय इहिपाः जूगुलिं बाह्राः तयेत समस्या जुया, बाह्राः तयेत थःगु छेँय् थाय् मदयानिसें बाह्राः तये धुंकाः भ्वय् नकेगु नितिं आर्थिक रुपं सक्षम मजुया साय्द अथे विहारय् यंकेगु याना वयाच्वंगु खयेमाः । विहारय् यंकाः मिसा मस्तय्त अष्टशिल बिइगुयात ऋषिणी यायेगु धाइ । अले समाजय् ऋषिणी याःगुयात नं बाह्राः तःगु कथं नालाहःगु दु । अष्टशिल बिइगु धइगु प्राणि हिंसा मयायेगु, खुया मकायेगु, ब्रम्हचार्य शिक्षा पालना यायेगु, असत्य खँ मल्हायेगु, न्हिनय् १२ बजे लिपा ठोस खाना मनयेगु, मनोरंजन मयायेगु, यक्व सुविधानभोगी जुया मच्वनेगु धकाः शिक्षा बिइगु खः । लिपांगु इलय् वया अप्वः याना नेवाः समाज दुने मध्यमवर्गया मनूतय्सं थः म्ह्याय् मस्तय्त बाह्राः तयेगु मयासे विहारय् यंकाः ऋषिणी यायेगु याना वयाच्वंगु खने दु ।  



बाह्राः तयेगुया साइट

न्हापा न्हापा बाह्राः तयेगु नितिं साइट हे पिकयातःगु खःसा थुगुसीनिसें अज्वःगु कथंया साइट मन्त । नेपाल संस्कृति मन्त्रालय अन्तर्गतया नेपाल पञ्चाङ निर्णायक समितिपाखें पिथनीगु पञ्चाङ पात्रय् थुगुसीनिसें साइट बियातःगु मदु । २०६८ सालंनिसें ७० साल तकया पञ्चाङ पात्रय् धाःसा बाह्राःया साइत बियातःगु दु । बैशाख, जेठ, श्रावण, आश्विण, मंसीर, माघ व फागुन महिनाय् याना करिव झिंच्यान्हु तकया साइट बाह्राःया नितिं बियातःगु खः । अले ज्योतिष वा गुर्जुपिन्थाय् वना बाह्राः तयेगु साइट कया नेवाःतय्सं बाह्राः तयेगु याना वयाच्वंगु खः । बाह्राः तयेगु धइगु छगू प्राकृतिक नियम अर्थात मिसा मस्त मजिउ जुइगु नाप स्वापू दुगु जुया साइट बिइगु ज्या याये मजिउ धकाः सायद पञ्चाङ निर्णायक समितिं बाह्राःया साइट मबिउगु खयेमाः । साइट धइगु तिथि, नक्षत्र, बार, योग, करण, महिनायात स्वया भिंगु दिं ल्यया बिइगु ज्या खः । थुगुसीनिसें अथे बाह्राःया साइट पञ्चाङ पात्रय् मदये धुंकूगु जुया साइट स्वया मजिउ जुइ न्ह्यः हे बाह्राः तयेगु सोच दयेकाच्वंपिन्त थुकिं लिच्वः लाइगु स्वभाविक हे खः । 

न्ह्यागु जूसां आखिर वाह्राः संस्कार धइगु मिसा मचायात यौन शिक्षा बिइगु खः । अले नेवाःत पुर्खातय्सं न्हापांनिसें हे मिसा मस्तय्त यौन शिक्षा बिइमाः धकाः थुइका गुगु कथं संस्कारया रुपय् नाला वयाच्वंगु धइगु छगू दुरदृष्टि कथं याना वयाच्वंगु खः । तर लिपांगु इलय् वया बाह्राः तयेगु धइगु अन्धविश्वासया रुपय् विकास जुया वनाच्वंगु दुसा थुकियात कया नेवाः समाजय् बांलाक्क थुइका वने फत धाःसा समाजया नितिं बांलाःगु हे ज्या जुइ धकाः धायेफइगु अवस्था दु । 



च्वमि ः श्रीकृष्ण महर्जन

Saturday, August 28, 2021

पाँगाया सापारुबलय् बजि नकःवयेगु चलन

 पाँगाया सापारुबलय् बजि नकःवयेगु चलन 

थाचिना हइगु छेँ नं बजि नकःवयेगु धकाः ख्यालः छवया हइ । इमिसं असारं वाप्यूवःपिन्त बजिनकेगु धकाः त्वाः त्वाःपतिं बजि नकेगु भाय यानां प्याखँ ल्हुया न्ह्याइपुकीगु चलनया छुं छुं लू
























Thursday, August 26, 2021

गुंपुन्हि, क्वाति पुन्हि व ब्यांजा नकीगु

 गुंपुन्हि, क्वाति पुन्हि व ब्यांजा नकीगु



श्रीकृष्ण महर्जन

संस्कृतिइ विविधता दुपिं समाज धइगु नेवाः समाज खः । ततःजि कथंया संस्कृति दुने नं समानता दुगु संस्कृति नं यक्व दु । नेवाः समुदाय दुने समानता दुगु संस्कृति धइगु छगू गुंपुन्हि खः । बुंज्या नाप तप्यंक हे स्वापू दयाच्वंगु गुंपुन्हियात क्वाति पुन्हि नापं ब्यांजा नकेगु पुन्हिया रुपय् नं नाला वयाच्वंगु दु । अथे हे धार्मिक दृष्टिकोणंनिसें नसा त्वसाया ल्याखं नं महत्वपूर्ण जूगु गुंपुन्हि धइगु छगू कथं शिक्षा कायेगुनिसें न्ह्याइपुकेगु ई नं खः ।

गुुंपुन्हि

स्वनिगःया आदिवासी नेवाःतय्गु परम्परागत ज्या धइगु बुँज्या खःसा व हे बुँज्याया दृष्टिकोणं स्वल धाःसा दक्ले महत्वपूर्णगु ज्या कथं सिनाज्या खः । सिनाज्या क्वचाये धुनेवं वइगु वइगु न्हापांगु ला धइगु गुंला खः । गुंलाया बच्छिइ वइगु पुन्हि धइगु गुंपुन्हि खः । दच्छिया दुने दक्ले अप्वः नखः हनीगु गुंलाया दथुइ वइगु पुन्हि जूगुलिं धार्मिक दृष्टिकोणं तसकं महत्व दयाच्वंगु खने दु । गुंला पुन्हि धइगु बौद्ध धर्मया दृष्टिकोणं जक मखु हिन्दू व शैव धर्मया दृष्टिकोणं तकं उलि हे महत्वपूर्णगु जू । नेवाःतय्ं धायेगु याना वयाच्वंगु गुंला खँग्वःयात स्वल धाःसा गुण व ला स्वाना हे गुंला जुयाच्वंगु खः । अले गुणीला पुन्हि जुया हे गुणिला पुन्हि धाधां गुंपुन्हि धाःगु खः । गुण धइगु सामान्यतया सकारात्मक व्यवहार खः । अले धार्मिक मिखां स्वल धाःसा आध्यात्मीक चिन्तन अप्वयेकेगु, आध्यात्मीक सुख शान्ति अप्वयेकेगु अले यथार्थवादी नापं व्यवहारय् हे सुख शान्ति अप्वयेकेगु खः । उकिं गुंला धइगु गुण धर्म संचाय यायेगु पुन्हिया आर्थय् कयातःगु दु । गुँइ च्वंगु बहाः बहिलय् वना शिक्षा कायेगु नापं ज्ञान गुणया खँ सयेकेगु अर्थय् नं कया वयाच्वंगु दु ।

गुन्हु पुन्हि अर्थात गुंला पुन्हि धइगु गुंगू नाप स्वापू दुगु पुन्हि नं धाइ । उकिं गुन्हुया दुने गुता वसः पुनेमाःगु, गुछा नयेमाःगु, गुन्हु तक ब्यवहार यायेमाः नापं गुन्हु तक ख्यालः क्यनेगु ई नं धाइ । गुंपुन्हिनिसें अष्टमीया दिं तकयात हे गुंपुन्हि धायेगु यानाच्वंपिं नं मदुगु मखु । गुता बीबःया क्वाति दायेका च्वनेगु धकाः नं धाइ । अथे हे गुलिं गुलिसिनं ला ख्यालः वइगु धइगु बुद्धयात मार वःगु धकाः धाइपिं नं दु । बास्तवय् गुंपुन्हि कुन्हु धइगु मूल रुपं विहार व बहिलय् वना साधना यायेगु, उपवास च्वनेगु, अपसं च्वनेगु, शिक्षा कायेगु तकं याइ । उकिं गुंपुन्हि कुन्हु बहाः बही चाःहिलेमाः धइगु नं मान्यता दु । किपुलिइ ला बाहाः चाःहिलेगु धकाः किपूया फुक्क हे बाहाः बही चान्हय् चाःहिलेगु तकं याइ । न्ह्यागुसां गुंपुन्हि धइगु गुणया पुन्हि, शिक्षा कायेगु पुन्हि, धर्म यायेगु पुन्हिया अर्थय् कायेछिं । 

क्वाति पुन्हि

गुंपुन्हियात मेगु अर्थय् धायेगु खःसा क्वाति पुन्हि खः । क्वतिया अर्थ स्वल धाःसा क्वःगु ति खः । उकिं क्वाःगु ति त्वनेगु अर्थय् हे क्वाति पुन्हि धायेगु याना वयाच्वंगु दु । दच्छिया दुने दक्ले अप्वः मेहनत याना सिनाज्या क्वचायेके धु्ंकाः शरिरया नितिं माःगु पौष्टिक तत्व थीथी कथंया बुबः क्वाति दायेका त्वनेगु याइ । क्वाति दायेका च्वनेगु नितिं प्यन्हु न्ह्यः अष्टमीया दिनय् क्वाति फ्वयेगु याइ । गुलिं गुलिसिनं मूतूचा फ्वयेगु धकाः हाकुमस्या फ्वइगु खः । अथे फ्वःगुयात चुलु वयेका थीथी कथंया बुबः दायेका त्वनीगु खः । क्वाति त्वनेगु दिं जूगुलिं पुलां पुलांपिन्सं छुचुं क्वति भ्यगः भ्यगः धायेगु याना वयाच्वंगु दु । उकिया अर्थत छुचुं नापं क्वाति नइगु अले क्वाति भेगलय् तया तइगु अर्थय् खः । तःग्वःगु कय्गू, चीग्वःगु कय्गू, मुस्या, भुते, ग्वःमाय्, ग्वःमू, चना, मस्यां, सिम्पुयात गुता बीबः धाइसा मेमेगु नं दुथ्याका क्वाति दयेकेगु याइ । क्वाति दयेकीगु इलय् चिकनय् क्वाति झ्वाँय् याइ वा लखय् दायेकेगु याइ । अले लबा, पालु, जी, छाः, हलू, चिनिसें माःमाःगु मसला तया दायेकेगु याइ । अले ग्वाराग्वारां दायेकेगु याइ । क्वति बुइ धुंकाः इमू क्वयेका झ्वाँय् याइ अर्थात चिकं ह्वाइ । अले क्वाति तयार जुइ । क्वातिया सवाः छगू ब्यागलं कथंया सवाः जुइ । क्वातिया तिया छगू मंकाः सवाः जुइसा अले क्वातिइ दुने दुगु बुबः छगः छगः न्ह्यल धाःसा उकिया थःथःगु हे सवाः दयाच्वनी । क्वति नइगु इलय् मरि नं नयेगु याइ । अथे जुया क्वाति नाप छुंचू मरि नाप नं स्वापू दयाच्वंगु खने दु । उकिं क्वाति धइगु विशेष प्रकारया नसाया रुपय् नं कायेगु याना वयाच्वंगु दु । मेमेगु इलय् त्वनी मखुगु क्वति गुंपुन्हिया हे दिनय् त्वनेगु याइ ।

क्वन्ति महाद्यः पुखू व सिलु तिर्थया मेला 



गुंपुन्हि कुन्हु यलया क्वन्ति महाद्यःयात पुखुलिइ तया जात्रा याइगु चलन दु । चान्हय् हे पुखुलिइ महाद्यःया मूर्ति तइगु खःसां जात्रा धाःसा पुन्हि खुन्हु विशेष कथं याइ । कुम्भेश्वर महाद्यःया मूर्ति अथे पुखुलिइ तइगु खः । थ्यंमथ्यं ३ फिट दुगु उगु मूर्ति तया पुजा आजा याइगु अले तःजिगु जात्रा तकंयाइगु खः । उगु पुखूया लः सिलु तिर्थपाखें वयाच्वंगु लः धकाः तकं कायेगु याः । थःथःगु छेँय् ब्रम्हुत सःता थः पितृया नामय् छुचं व क्वातिया सिदा दाना बिइगु याइपिं नं मदुगु मखु । स्वनिगः पिने बागमती अञ्चल दुनेया उत्तर दिशायु लाःगु रसुवा जिल्लाय् लाःगु तसकं महत्वपूर्णगु सिलु तिर्थय् म्वः ल्हुइपिं नं म्हो मजू । तसकं महत्वपूर्णगु उगु तिर्थ धइगु तसकं च्वय् लाःगु छगू कथंया कुण्ड खःसा उगु कुण्डय् तःधंगु पुण्य लाइ धइगु मान्यता दु । अथे हे सक्वया च्वय् च्वंगु मणिचुड दहलयु नं मेला जुइ । थीथी तिर्थय् नं मेला जुइगु चलन दु । सिलु निम्हत्यपु वने मजिउ धाइगु मान्यता दु । निम्हत्यपू वन धाःसा निम्हत्यपु बाय् माली धइगु मान्यता दु । इतुंबहाःया परम्परा कथं नालातःम्ह गुरुमांपा व हे सिलु तिर्थयाम्ह जूगु व इतुम्बहाः व गुरुमांपाः न्हापां बांलाःगु स्वापू दुगुलिं इतुंबहालयु छेँ दुपिं वने मजिउ धइगु मान्यता दु । अथे हे येँया इतुंबहाःया मनूत नंवने मजिउ धाइ । न्हापा न्हापा छम्ह ज्यापुं सिलु तिर्थय् स्थान याःगु इलय् अर्घ बिइगु पात्र सामान तिर्थय् कुतुं वंगु अले उगु पात्र यलया कुम्भेश्वरया पुखुलिइ लुया वःगु धइगु न्यंकंबाखं दु । उकिं कुम्भेश्वया पुखूयात सिलु तिर्थया लः वयाच्वंगु पुखू धकाः धायेगु याना वयाच्वंगु खः । अथे हे सिलु तिर्थय् वनीगु इलय् हे क्वन्ति महाद्यःया पुखिलुइ लः जाया वइगु जुया नं सिलु तिर्थ नाप स्वापू दुगु पुखू नं धायेगु याना वयाच्वंगु दु । उकिं सिलु तिर्थय् म्वः ल्हुइगु झ्वलय् गुलि पुण्य लाइगु धार्मिक मान्यता दु कुन्ति महाद्यःया पुखुलिइ म्वः ल्हुइगु इलय् उलि हे पुण्य लाइ धइगु मान्यता दु । 

ब्यांजा नकीगु



गुंपुन्हिया मेगु विशेषता धइगु ब्यांजा नकीगु खः । वा पिइगु ज्या क्वचाये धुंकाः बुँइ वइपिंं कीचायात नइपिं ब्यांचायात जा नकेगु यात हे ब्यांजा नकेगु धाइगु खः । घण्टाकर्णयात ध्याचलय् यंकाः ब्यांचाः क्वफाःगु न्यंकं बाखं दु । उकिं हे ब्यांचित जा नकेगु याना वयाच्वंगु खः धाइपिं नं मदुगु मखु । न्ह्यागु जूसां छगू कथंया प्राणी अले बुँइ बा स्यंकीपिं कीचात नइपिं ब्यांचित जा नकीगु धइगु हे ब्यांजा नकीगु खः । ब्यांजा नकीगु इलय् मूल रुपं भुतेहः बाय् मुस्या हलय् तया ब्यांचित जा नकीगु खः । क्वाति, मरि, भुते, पासी, तःसी, लैं, तुसि, जाकि, ला, स्वां, सिन्हः, मरिनिसें जा तकं तया थःथःगु बुँइ यंकाः ब्यांचित जा नकीगु खः । गुलि गुलिसिनं ला झन फसिच्वः व फकं ल्वाकाछ्याना दयेकातःगु ककंचा केँ तकं तया ब्यांचित ब्व तइ । थःथःगु बुँइ यंका ब्यांचित नकेगु नाप नापं थःथःगु छेँया लुखानिसें झ्याः पतिकं अले थःथःपिनिगु लागाया स्थानीय द्यःपिन्थाय् तकं ब्यांचित जा तःगु थें हे लपते तया छायेगु याइ । मेमेगु दिनय्सिबें पाक्क द्यःपिन्त ब्यांचित भाग तःथें हे लपते तया छाये यंकीगु चलन दु । 

थुगु ल्याखं स्वल धाःसा ऋतु नाप स्वापू दुगु, धर्म नाप स्वापू दुगु, गुण नाप स्वापू दुगु, ज्ञान कायेगुनिसें सकारात्मक सोचनाप नं स्वापू दुगु गुंपुन्हि खः । अले गुंपुन्हि धइगु ब्यांजा नकेगु, क्वाति त्वनेगु नापं बुँज्या नाप स्वापू दुगु नखःया रुपय् नाला कायेछिं । शरिरया नितिं माःगु पौष्टिक तत्वया नितिं बुबः दायेका क्वाः क्वाःगु त्वनेगु अले सिनाज्या क्वचाःगु लसताय् थः म्ह्याय् मस्तनिसें भिना मस्तय्त तकं पाहां ब्वना क्वाति त्वंकेगु नखःया रुपय् नालातःगु दु । उकिं तःताजि संस्कृति दुगु नेवाः समाजय् थुगु कथं गुंपुन्हिया थःगु हे कथंया महत्व दयाच्वंगु खने दु । 


Monday, July 26, 2021

राजनीतिइ हावी जुयाच्वंपिं खुम्ह नेता

 राजनीतिइ हावी जुयाच्वंपिं खुम्ह नेता




श्रीकृष्ण महर्जन

तःन्हु न्ह्यवंनिसें नेपाःया राजनीतिइ खुम्ह नेतातय्गु तसकं चर्चा जुयाच्वंगु दु । एमालेया अध्यक्ष केपी शर्मा ओली, एमालेया वरिष्ठ नेता माधव कुमार नेपाल, माओवादी केन्द्रया अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल प्रचण्ड, नेपाली कांग्रेसया सभापति शेरबहादुर देउवा, जनता समाजवादी पार्टीया निम्ह अध्यक्ष उपेन्द्र यादव व महन्थ ठाकुर नेपाःया राजनीतिइ खेलाडीया रुपय् खने दयाच्वंपिं नेतात खः ।

खुम्ह नेतातय्सं हे नेपाःया राजनीतिइ आःया अवस्था ब्वलंकूगु खःसा कन्हय्या दिनय् नं उमिगु तःधंगु भूमिका दइ । निक्वः तक प्रतिनिधिसभा विघटन यानादीम्ह एमालेया अध्यक्ष केपी शर्मा ओली थ्व इलय् भचा ध्याकुनय् लाइगु अवस्था खनेदुसां वय्कःया म्हिगःनिसेंया शैलीयात स्वल धाःसा सुम्क धाःसा च्वनीम्ह वा लिचिला वनीम्ह खनेमदु ।

थःगु अडानयात कायम हे यानाच्वनादीम्ह वय्कः आः प्रतिपक्षया नेताया भूमिका म्हितेत बाध्य जुयादीगु दु । वय्कलं न्हापा लिपा नं थःगु पक्षय् वइगु जूसा सहलह ब्याकेगु मखुसा बैठकय् तकं सहभागी मजुइगु कथंया व्यवहार यानादीगुयात हाकनं निरन्तरता बिइगु सम्भावना दु । 

प्रधानमन्त्रीइ शेरबहादुर देउवा नियुक्ति जुयादी धुंकाः सपथ ग्रहणया ज्याझ्वलय् तकं वय्कः सहभागी जुयामदीगु धयागु कन्हय्या दिनय् वर्तमान सरकारयात ज्यामछिंक न्ह्याःवनीगुया संकेत 

खः । उलि जक मखु ओलीया प्रिय कार्यकर्ता धकाः नालातःम्ह महेश बस्नेतं ला न्हापा विघटन याये धुंकूगु एमालेया युथ फार्स तकं हाकनं म्वाकाः आः याकनं हे येँय् द्वलंद्वःम्ह कार्यकर्ताया मार्चपास यायेगु धकाः ग्वसाः ग्वयादीगु धइगु छगू कथं सतकय् मदिक्क हे न्ह्याः वनेगु योजना सहित आः एमाले वनीगु खनेदु ।

थुगुसी केपी ओलीं बिचाः याःगुसिबें फरक जुइक एमालेया सांसदत संसदय् विभाजित जुल । शेरबहादुर देउवा प्रधानमन्त्रीइ नियुक्ति जुयादी धुंकाः विश्वासया मत कयादीगु इलय् एमालेया वरिष्ठ नेता माधव कुमार नेपाल पक्षया छुं छुं नेतातय्सं जक विश्वासया पक्षय् मतदान यानादी धकाः वय्कलं तायेकादीगु खः । उकिं विश्वासया मत काःगु दिनय् हे वय्कलं देउवाया पक्षय् मतदान यानादीपिं सांसदत एमालेया सदस्य जुइमखु धकाः स्थायी समिति बैठकं तकं निर्णय याकादीगु खः । तर संसदय् धाःसा मेगु हे रुप खने दत । ओलीं थःगु पक्षय् दु धयातःपिं नेतात तकं नेपालया क्याम्पय् वनाः देउवायात विश्वासया मत बियाबिल । तर माधव पक्षय् दुपिं छुं सांसदत धाःसा मतदान हे मयासे तटस्थ च्वनाबिल । छम्ह सांसदं ला सांसद पदं तकं राजीनामा बियादिल । थुगु ल्याखं स्वल धाःसा एमालेया सांसदत थुगुसी प्यंगू खेमाय् विभाजित जूगु खनेदत । अध्यक्ष ओलीं थथे जुइ धकाः बिचाः गबलें यानादीगु खइमखु जुइमाः । उकिं थुगुसी प्रधानमन्त्री देउवां विश्वासया मत काःगु ज्यां एमालेया नितिं तःधंगु धक्का जूगु दुसा ओलीयात पाठ नं स्यना बिउगु दु ।

एमालेया वरिष्ठ नेता माधवकुमार नेपाल थःगु अडान मदुम्ह अले व्यवस्थापकीय नेता धकाः पार्टी दुने आलोचना जुइगु जुया वयाच्वंगु खः । तर थुगुसी धाःसा वय्कलं तःधंगु हे अडान कयादीगु दु । वय्कलं संसद विघटनया विरोधनिसें देउवायात प्रधानमन्त्री यायेगु तकया ज्याखँय् कयादीगु अडान स्वल धाःसा आः तकया दुने वय्कलं थःगु जीवनय् हे दकलय् तःधंगु अडान कयादीगु खनेदु । माधव नेपाल सहमति मजूगु जूसा न त देउवा हे प्रधानमन्त्री जुइ ? न त संसद हे निक्वः तक पुनस्र्थापना जुइ । थुकी मू भूमिका म्हितादीम्ह अले तःधंगु हाथ्याया सामाना यानादीम्ह नेतातया रुपय् माधव नेपाल स्थापित जूगु दु । वय्कःया राजनीतिक एजेण्डा त्याःगु दु । थुकियात प्रधानमन्त्री देउवां तकं नेता नेपालया असाधारण दु धकाः धायेत बाध्य जूगु दु ।

नेपाली कांग्रेसया सभापति शेरबहादुर देउवा न्याक्वःखुसि प्रधानमन्त्री जुयादीगु दु । आः तक म्वानाच्वंपिं नेतात मध्ये दकलय् अप्वः प्रधामन्त्री जुयादीम्ह देउवां थुगुसी धाःसा प्रधानमन्त्री जुइगु म्हगस मखंगु अवस्थाय् नं प्रधानमनत्री जुइखंगु दु । प्रतिनिधिसभाया चुनावं कांग्रेसयात जनतां प्रतिपक्षया जिम्मेवारी ब्यूगु खः तर संसद विघटनया घटनानिसें नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) विभाजन तकया अवस्था अले थीथी कारणं यानाः देउवा हाकनं प्रधानमन्त्री जुयादीगु दु । उकिं थ्व छगू कथं वय्कःयात राजनीति याना फ्वसाया रुपय् प्रधानमन्त्री जुइगु ह्वःताः वःगु थें जूगु दु । तर थुगुसी वय्कःयात समर्थन वःगु स्वल धाःसा तःधंगु जिम्मेवारी नं खनेदु ।

म्हिगः जनयुद्ध याःगु माओवादी, मधेस विद्रोह याःगु जनता समाजवादी पार्टी, शान्ति सम्झौताय् महत्वपूर्ण भूमिका म्हितादीम्ह मधाव कुमार नेपालया समर्थन दुगु, अले थ्यंमथ्यं दुई तिहाई बहुमत सांसदतय्सं समर्थन याःगु धइगु छगू तःधंगु अवसर खः । न्हापा लिपा प्रधानमन्त्री जुयादीगु इलय् गुलि ज्या याये मफुत जुइफु तर थुगुसी झिंच्यालाया दुने इच्छाशक्ति दत धाःसा यक्व यायेफइगु अवस्था वःगु दु । कम्युनिष्टनिसें जसपाया तकं समर्थन धइगु समान्य खँ अवश्य नं मखु । थ्व नापनापं दलतय्त माःहना यंकेगु, कोरोना महामारीपाखें जनतायात मुक्त यायेगुनिसें स्थानीय तहया चुनाव व प्रतिनिधिसभाया चुनाव तकं यायेमाःगु भाला दु । थज्याःगु भालायात आः प्रधानमन्त्री नापं कांग्रेसया सभापति देउवां गुगु कथं पूवंकीगु खः व धाःसा स्वयेगु ल्यं हे दनि ।

माओवादी जनयुद्धया नायक अले स्वंगू दशक न्ह्यःनिसें राजनीतिया केन्द्रविन्दु जुयादीम्ह माओवादी केन्द्रया अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल प्रचण्डया नितिं लिपांगु राजनीतिक घटनाक्रम तसकं कठिन जूगु दु । एमालेलिसे एकताया प्रस्ताव यंकाः एकता यानादीम्ह वय्कःया हे विशेष भूमिका कथं हाकनं कम्युनिष्ट पार्टीया सरकारयात क्वःथलाः कांग्रेसया नेतृत्वय् सरकार गठन यायेमाःगु अवस्था वल । न्ह्याब्लें क्रमभंग यायेमाः धयादीम्ह प्रचण्डं थुगुसी नं राजनीतिइ छगू कथं क्रमभंग हे यानादीगु दु । न्हापा थःगु छ्यंया मू तयादीम्ह नेता देउवायात हे प्रधानमन्त्री दयेकेगु नितिं थःगु फुक्क शक्ति परिचालन यायेत व भूमिका म्हितेत प्रचण्ड थुगुसी बाध्य जुल । ओलीं संसद विघटन यानादीगु घटनालिपा प्रतिगमनया विरुद्ध धकाः मोर्चाबन्दी यानाः न्ह्याः वयादीम्ह प्रचण्डयात आः कांग्रेस, एमालेया माधव नेपाल पक्षनिसें जनता समाजवादी पार्टी व कांग्रेसयात छगू हे मोर्चाबन्दी याना यंकेगु चीधंगु हाथ्या धाःसा अवश्य नं मखु । थ्व फुक्क पक्षयात छगू मोर्चाबन्दी याना यंके मफत धाःसा कन्हय् वनाः थःगु राजनीतिक भविष्य अझ कमजोर जुइ धकाः प्रचण्डं बांलाक हे स्यू । उकिं आःया अवस्थाय् प्रचण्ड राजनीतिक मोर्चा दयेकाः वनेगु नितिं बः बियाः न्ह्याः वनेत बाध्य जूगु खनेदु ।

जनता समाजवादी पार्टीया अध्यक्ष उपेन्द्र यादव संसद विघटनया विपक्षय् दनाः प्रचण्ड, नेपाल, देउवा पक्षया मोर्चाय् सहभागी जुयादीगु खः । थःगु हे पार्टीया मेम्ह अध्यक्ष महन्थ ठाकुरया नेतृत्वय् सांसदत केपी ओलीया पक्षय् वंगु जूसां नं अडानय् च्वनाः मोर्चाय् सहभागी जुयादीगु खः । मेम्ह अध्यक्ष महन्थ ठाकुरं ओलीयात समर्थन याना थःपिनिगु मुद्दा सम्वोधन याकेफइ धकाः तायेकाः गुगु कथं भूमिका म्हितादीगु खः, वया अःखः लिपांगु इलय् देउवां विश्वासया मत कयादीगु इलय् हाकनं देउवाया पक्षय् हे मतदान यायेत बाध्य जुल । उकिया मूल कारण धइगु जसपाया थःगु पक्षय् दुपिं सांसदत तकं उपेन्द्र यादवया पक्षय् वंगु अले थः अल्पमतय् लाःगुलिंखः । देउवायात थःपिंसं नं समर्थन याःसा जक थःपिनिगु राजनीति न्ह्याः वनी धयागु वाःचायेकाः महन्थ ठाकुर थुकथं पल्टे जूगु खनेदु । उकिं आःया राजनीतिइ जसपाया नेतापिं यादव व ठाकुरयात नं उलि अःपुगु अवस्था धाःसा अवश्य नं मखु ।

नेपाःया राजनीतिइ थुपिं हे खुम्ह नेतातय्सं आः झिंच्याला तक राजनीतिइ तःधंगु भुमिका म्हितीगु अवस्था दु । पक्ष विपक्षनिसें मोर्चाबन्दी तकं दयेका वनीगु अवस्था दु । न्ह्यागु हे जूसां थ्व हे खुम्ह नेतातय्गु जःखः आः राजनीति न्ह्यानाच्वनीगु अवस्था दु धाःसां छुं पाइमखु ।

निपू चिनाखँ ः रमेश मान महर्जन

 निपू चिनाखँ ः रमेश मान महर्जन



                                                        च्वमि रमेश महर्जन



१.कत स्याना नयेगु त्वती

थः भिंसा जक सकलें भिनी

चाकु दुथाय् जक भुजिंं नं भुनी

थः कतिलाःगु ख“ं सुनां कनी

बकुला भगतया ख“ सुनांं न्यनी


मनू धैपिं बुसेंनिंसे मसीतले

समाजय् च्वनेत सकलें माः

निग्ती ख“य् न त“ म्वयाः

तमंं ल“ मखन कि सुंहे म्वाः


छन्हु सुख जुइ छन्हु दुःख जुई

थ्वला संसारया चलन खः

दुःखबलय् ख्वय्गु सुखवलय् न्हिलेगु

झीगु लागि व बांलागु मिलन मखु


धाथें झीपिं मनू जुया म्वायेत

छाति ल्हा तया दुनुगलंनिंसे सेवा यायेमा

म्हुतुसी स्वयाः वा न्हयांं वय्केगु मखु

खं स्वयाः अप्वः ज्या यायेगु स्वयेमाः


अजाःपिं नं दयपूm ः

मलाःतले लाकिपिं

लाके धुंका काकीपिं

ल्होंमाय तयाः निइपिं


थ वं थःहे धाइ मखुपिं

वइत सुनां थः धाई

थसें कः घाना जुइमाम्ह

कत सः फाय्काः जुइपिं

अथेजुयाः

सकसितं थः भाः प्यूसा जक

इमिसं झीत थः भापिई

मखुसा छन्हु अबु“ मस्यूगु

दुःख सिइमाली लुमंका स्वः


त्यासा धैगु कायगु जक मखु

व त्यासा इले पुलेनं सयकी

थःगु स्वार्थ पुरा यायेगु लागि

कतः स्यानां नयेगु त्वती ।


      ...



२.सिनाय स्वाँ जुया म्वाय् दय्मा


पुसाहे व स्वाँया विशेषता

गवलें ह्वःगु खनी मखु

मुखु गवलें ह्वइ धैगु

सुनानं कल्पना हे याये पैmमखु


द्यः यां द्यः महाद्यः यातनं

वहे स्वाँ मदय्क मगाः

दं दं लां लां ह्वया च्वनी

गबलें हे भ्mवा जुया वनि मखु


भिंगु ज्याय्नं मभिंगु ज्याय्नं

वुसें निंसे अन्त्य तकनं माः

हजारौ स्वांया जात दुसानं

थ्व स्वांया इज्जत उतिंहे दु


गुली गुली वइत थ्वया च्वनी

उलिहे वइगु चुली जाया च्वनी

ब्रम्हु बाज्या गुरूजुं तकनं

न्ह्यावलें वइगु नां कयाः च्वनी


धर्म कर्म यायेगु त्वःते मफु

जाकि सिन्ह स्वां मछाःसे मफु

थ्व झीगु मन शान्त यायेत

भगवान शरण मधाःसे मफु


झी हिन्दु, बुद्ध, मुस्लिम, इसाई

मनय् जक तःसां झीत धर्म लाई

धर्मया लागि त्यतु मातु त्यला

दुनियां झीत छु मधाई


धर्म धैगु नं स्वां हे खः

कर्म नं झीगु स्वां हे खः

द्यः धैम्ह नं स्वां हे खः

स्वांहे झीगु जीवन खः


थ्व अनित्य जीवन बांलाक हनेत

स्वस्थ्य जुया झी म्वाय् सयकी

थ स्वयाः थकालि हनेवहपिन्त

हना बहना झीसं तयेसय्की


व स्वांयात बांलाक्क मलजल विया

सकसित ल्वःवंक ह्वयेकिगु स्व

स्वांया स्वां द्यः या द्यःनं जाःगु थ्व देश

स्वांहे जुयाः न्ह्यां वनेगु स्वः


त्याग, तपस्या व सेवा धैगु

याय् सातकी खने दैमखु

हृदय सफा मजुइक थन

ध्यान च्वना ज्ञान वइमखु


सिनाय् स्वां जुया म्वाय् फय्मा

सकसिनं हंका नये दयेमा

सुइगुं दुःख स्वये म्वालेमा

सकलें जय जुइगु स्वये दयमाः


स्वांया बासना भमःनं जक स्यु

व क्वः भंmगः पंछि छु स्यु ?

धं स्वां कपूस्वां सिनाय् स्वां धैगु

मनूया मुटु दुने ह्वइ स्वां


धन्य धन्य झीत धर्मात्मा धाई

थौं मनु जुया म्वाना च्वंपिन्त

स्वांया रूपय् जीवन हनेत

सिनाय् स्वांहे जुइमाः धाई


बुं बालि केवय् पखालय्

न्ह्याथाय्नं दै व सिनाय् स्वां

ह्वलेनं म्वाः व पिइनं म्वाः

बुइ जक माः व सिइहे म्वा ।


.... ...


Saturday, July 17, 2021

थ्वहे अवस्था थ्वहे व्यवस्था दतले

 थ्वहे अवस्था थ्वहे व्यवस्था दतले





रमेश मान महर्जन


संविधान साक्षीतय भाय यायगु

राष्ट्रया गुणगान याइपिं धायकेगु

देशनं म्वाः इमित व्यवस्थानं म्वाः

न्ह्यागु यानासां इमित सता हे माःगु


नेपाः ख थ्व नेपाः ख्वाःतय्गु

इमिके मदु लाज सर्म धर्म धैगु

इपिं सिइनं फु इमिस स्यायनं फु

नैतिकता इमिसं मिइनं फु


गाँ गाँमंनिसें देश विदेश तक

कापू स्वयाः इमि स्वापू दयफु

अनय् तनय्गु लोभ क्यना वयफु

अप्वःयाना सस्यूपिं हे ल्हातय कायफु


ईनं म्वाः इमित ब्योनं म्वाः

थः जक ज्यूसा सुंहे म्वाः

निम्ह प्यम्ह इपिं मिले जुलकी

चाकुला सुखुचाय फयतुइ म्वाः


जुइ मखु थन, छुंहे जुइ मखु

नया भुइ फाइपिं दतले

स्वार्थी जागु पार्टी थाहाँ वैमखु

म्वाःजु मल्यूसे ब्वाःजु लिइपिं दतले


झीगु नेपालय निष्पक्ष जुया

खःगु खंल्हाइपिं सुंहे मदु

देश व जनताया सेवा याइपिं

थौ तक जन्मे जुपिंहे मदु


झीगु थ्व मिखाँ खंक खंकहे

वहे मुलु वहे सुका तिनि

गुलिनं पद दुपि मनुत स्व थन

खुँ लुचा डांका भंmगत जकहे


थःम्हं धाय धुनकि सलं वां न्यायथे

खिचांला त्वःतुसाँ पद त्वःति मखुपिं

हासा दाया भौ ख्यायथे याना

क्वथाय च्वना रिर्मोट चले याइपिं


धलय्, गलय् जोलय् बुुलुगु लखय्

दोलय् सोलय् वया न्या लाय्गु स्वैपिं

न्या वसा इपिं च्वाप ज्वनिपिं

ब्याहाचा वल धासा त्वःता छवइपि


इमित झिइसँ तपाइ मधासाँ

थःम्ह थःत मपाइ धकाः जुइपिं

थःम्ह थःहे स्वाँमाः कोखाया

थहे सर्वे सर्वा धका जुइपिं


धायवले अपु ज्यायाय गुली थाकु

सकारात्मक सोच तयगु स्व

विरोधया लागि जक विरोध मयासे

विकाशया लागि योगदान यायगु स्व


स्व स्व थायहे ख्वाः व धेवा दु धाइपिं

दकहे दलालया दलात जकहे

न्हयागु धाःसां सहयाना च्वनिपिं

झी हाः नाः मदुपिं जकहे


गवले वै झी गरिवतय्गु शासन

केवल आसया आस जकहे

न्ह्याथिन्जागु आपत विपत वःसाँ

वहे नय पुने मखँपिनेगु लास जकहे


धायतला सासः दतले आस दुधाइ

छछाः नयाः छजु पुने दतले

वैमखु झीगु दिन सिना म्वाना वसाँ

थ्वहे अवस्था थ्वहे व्यवस्था दतले