Sunday, January 20, 2019

किपूया थी थी नांया बारे बाखं न्यनेवाः न्ह्यब्वयादीम्ह प्रयाग मान प्रधान

किपूया थी थी नांया बारे बाखं न्यनेवाः न्ह्यब्वयादीम्ह प्रयाग मान प्रधान



दक्कले न्हापां बाखं न्यनेवा अभियान खलःयात किपुलिइ लसकुस दु, थ्व अभियान न्ह्याकाः दिइगुयात आपाःआपलं सुभाय् नं दु ।

थौं झी, नेपाःया छगू प्राचीन व ऐतिहासिक शहर किपूया दक्कले च्वय्लाःगु क्वाःच्व अर्थात् क्वाथच्वय् महाद्यः–पार्वती देगःया मुलय् बाखं न्यनेकने यायेत मुनाः च्वना । बाखं न्यनेकने यायेया न्ह्य बाखं छु खः? छाय् न्यनेकने माल ? गथे गुकथं धइगु छत्वाचा खँ न्ह्यथने ।

बाखं  छु खः धायेबलय् बाखं पुलांगु घट्नाया बिवरण खः, समाज सापक्ष काल्पनिक नं जुंइ फु । विशेष यानाः बाखं प्राकृतिक शक्ति व धार्मिक आस्थायात बःकयातःगु दु । बाखं  छाय् न्यनेकने माल धायेबलय् पुलांगु खँ सिइकेत, सिइकाः थुइकाः बांलाःगु गौरमय इतिहास म्वाकाः तयेत खः । बाखं  गथे गुकथं म्वाकाः तये धायेबलय् पुलांगु बाखं न्यनेकने यायेगु, बाखंया प्याखँ दयेकेगु, चित्र च्वयेगु मूर्ति दयेकेगु, लिपिवद्ध यायेगु थौंया बैज्ञानिक प्रविधिया इलय् फिलिम देयेकेगु खः । थुगु हे ज्याझ्वःकथं आः झी बाखं न्यनेकने याये त्यना । थौंया बाखं न्यने वा ज्याझ्वलय् जित बियातःगु विषय खः थाय्या नां

जिं नं अजा–अजिपिंपाखें, त्वाः बहालय् न्यनातयागु, सपूm ब्वनागुयात बःकयाः किपूया थीथी नां छुनातःगु वारेया बाखं कने त्यना । द्वंविद्वं क्षेमा यानाः दिसँ । थ्व थाय्या नां कयाः हालातःगु आजुद्यःया छपू पुलांगु भजनयापाखें सुरु याये ¬–
हे जय जय बाघभैरव छिके सेवा, हे अति नं भायानक ख्वाल वांखासे दिल रे प्रभु वांखासे दिल रे
हे भिन भिन लोक भिन भिन लोक थिति अति कहल जाक नाम १
हे पद्म कस्तपुरी देश अति स्वभा लाक रे हे प्रभु अति स्वभा लाक रे
हे देशया प्रजापति, देशया प्रजापति पालयाक श्री बाघभैरव नाम गुँदेसं २

परापूर्व कालय् स्वनिगः अर्थात् काठमाडौं उपत्यका छगू तःधंगु पुखू खः । उगु पुखूलिइ उगु ई धाइ सत्ययूगय् विपश्वी वुद्धं पद्म स्वांया पू क्वःफाना थकूगु जुयाः च्वन । उगु पूपाखें पद्म स्वां अर्थात् पलेस्वां ह्वगुलिइ जाज्वल्यमान ज्योति उत्पन्न जुल । उत्पन्न जूगु ज्योति दर्शन यायेत त्रेतायूगय् महाचीनं मञ्जुश्रीं तःधिम्ह कलाः बरदा व चिधिम्ह मोक्षदानापं ब्वनाः वःगुजुल । दुरु पुखू च्वसं गुँच्वकाय् ध्यान तपस्या च्वनाः मञ्जुश्रीं थःगु खड्गं कच्छपाल पर्वत पालाः तःछ्यानाः तःधंपुखूया लः पितछ्वयाः बस्ती दयेकाः बिल । ध्यानच्वंगु थ्व गुँच्वका जूगुलिं ध्यानाच्व धाःगु धइगु दु । बस्ती दयेकूगु दिंं खाइसंल्हुकुन्हु ध्यानच्वमाजु तथा महाचम्पादेवीया रुपय्  व मोक्षदा ध्यान च्वनाः शिक्षा ब्यूग दिं श्रीपञ्चमीकुन्हु महासरस्वतीया रुपय् मानय् यानाः थ्व निन्हु श्रद्धालु भक्तजनपिं पूजा अर्चना याःवनाः मेला पर्व न्ह्याकाः वयाच्वंगु दु ।

पुखूया लः बाःवंगुलिइ नागतय् जुजु कर्कोटक नाग नं पिहां वनेत्यंगुलिं मञ्जुश्रीं थःगु खड्गं पुखूतलय् गाःवंक पालाः अनया चा ध्यानच्व क्वसं वांछ्वगु गुंयात क्वध्यानच्व धायेयानापं ध्यानच्व माजुया छगू पाली नं धायेगु याः, अथे हे छगू पाली शक्ति पीठया रुपय् दुरुपुखूया लँय्सं स्वनातःगु दु । गाःवंक दयेकाः ब्यूगु तःधं(तःह्रं) पुखुलिइ कर्कोटक नाग विरामान जूगजुल । मञ्जुश्रीनाप वःपिं उपाशक–उपाशिकापिन्त थन हे बस्ती याकाः थकल । पद्म अर्थात् पलस्वांलय् उत्पन्न जूगु ज्योति दर्शन याःवम्ह मञ्जुश्रीं बस्ती दयेकाः वंगु थ्व थाय्या नां पद्मकाष्ठपुर धकाः नां छुगु जुल, थ्व थाय् भतिचा डाँडा नं जूगुहुनिंं पद्मकाष्ठगिरि नं धायेगु जूगु खः धइगु न्यने दु ब्वने दु ।

अथे हे द्वापर यूगय् भास्तिकापुरय् (थक्वाः) बाणासुर(लाखय्) च्वनिगु जुयाच्वन । बाणासुरया दानासुर, कच्छपासुर नांया निम्ह काय् व प्रभावति नांया छम्ह म्ह्याय् दुगु जुयाच्वन । प्रभावतिया छन्हु म्हगसय् श्रीकृष्णया काय् प्रद्युम्न खनाः मतिना जुल, नापलायेगु नं यात, तर प्रभावतिया बौ, दाजुपिन्सं मञ्जुर मयासेंलि श्रीकृष्ण वयाः युद्धयानाः इमित स्यानाः बिल । प्रभावतिया म्वः ल्हुइगु पुखू (दह)च्वसं च्वंगु पर्वतयात कृष्णया चक्रं तछ्यानाः पुखूया लः पिछ्वयाः बिल । पर्वत तःमछ्याकेत पनाःच्वंम्ह कच्छपासुरयात अन हे स्यानाः ब्यूगुलि थ्व पर्वत च्वबहाःयात कच्छपालपर्वत धाःगु धइगु दु । कृष्णनाप गोकुलं वःपिं ग्वालात थन हे बस्ती यानाः च्वन, थुपिं हे ग्वालात ग्वाः थरया रुपंं थौंतकं दु,  व हे ग्वाःतमध्ये छम्ह ‘नेप’ नांया ग्वाःया सा न्हिंन्हिथं सुथय् अनवंथनवं मस्यू, दुरु नं मब्यू अथे जुयाः छन्हू ग्वाःनं थःम्ह साया चिवाःकाल । सुथन्हापां सा बागमती सिथसिथं ग्वलया छगू थासय् थःथम्हं दुरु तुरुरुरु हायेकाः लिहांवल । दुरुहायेकूगु थासय् ‘नेप’ ग्वाःनं गाः म्हुयास्वःबलय् पशुपति महाद्यः प्रकट जुल, । प्रकट जूम्ह महाद्यःया मिंज्वालां ग्वाः अन हे मुक्ति जुल । वहे ग्वाःया काय् भूमातङ्ग जुजु यात । गोपालवंशया भूमातङ्ग हे न्हापांम्ह जुजु जूम्ह जुल । ‘ग्वाः’या नामं किपू, थांबहाः त्वालय्  बःचाधंगु  ‘ग्वाः पुखू’ नामंजाःगु पुखू नं दु । थ्व थाय्या सा, थ्व थाय्या मनूपाखे पशुपति महाद्य प्रकट जूगु व थ्व थाय्या मनू न्हापांम्ह जुजु जूगुलिं थ्व थाय्या कीर्ति तःधं धइगुकथं कीर्तिया रुपं थ्व थाय्यात कीर्तिपुर धाःगु धइगु न्यने दु ।

थ्व थाय्यात गुँदेय् नं धाइ, गुँदेय् छाय् धाललय् धइगु सम्बन्धय् नं आपलं बाखं दु, छपू बाखं कने – प्राचीनकालय् किपूवासीतय् थः वस्तुत अर्थात् सा, मेय्, च्वलय्, दुगु, फै लिकसं च्वंगु गुँइ ज्वःवनीगु जुयाच्वन । वस्तु ज्वःवनिंपिं जवाः मचातय् म्हाइपु छ्यायेत इलय्ब्यलय् थीथी कासा म्हितीगु जुयाच्वन । छन्हु चायाम्ह धुँ दयेका म्हितेगु याःगु जुल । जवाःमचातय् गुलिसिनं म्ह, गुलिसिनं तुति, छ्यं दयेकल । धुँया म्ह फुक्क दयेकेधुंकाः ल्वय्क मेँ तयेत सिमाहः माःवन । थ्व हे इलय् महाद्यः थः काय् गणेश तःन्हु मखना मामा जुजुं क्वय्ना खुसि म्हिताच्वंगु लुइका कैलासय् लिहाँ नु धाःबले गणेशं थ्व थाय् तःसकं न्ह्याइपुल थन हे च्वने धासेंलि महाद्यःवं गणेद्यःयात जलविनायकया रुपय् च्वं धकाः धयाः अनं महाद्यः चाह्युह्युं किपू डांडाया उत्तरपाखे थ्यंगु जुल । अन छगू गालय् यचुसेच्वंक लः बुयाच्वंगु बुंगाः खनाः लः त्वन । लः त्वनेधुंकाः किपू डांडा गयाः च्वय् थ्यन । गणेशयात मामां जुयाः चाःह्युह्युं महाद्यःयात नये नं पित्याःगु जुयाच्वन । नयेगु छुं दुगु मखु, छु नये, छु नये जुल । अनसं फैचात ज्वयातःगु खन, थ्व हे नयेला धकाः मति वल, तर गथे नये थः जुल साकाहारी । हान अन चायाम्ह छम्ह धुँ खन, अले महाद्यः चायाम्ह धुँइ दुबिनाः भैरव जुयाः फैचात नयाबिल । मेँ तयेत सिमाहः काःवंपिं जवाःमचात वःबलय् थः फइचात मखंन । थुखें उखें स्वल मरु । थःपिन्सं दयेकाम्ह चायाम्ह धुँ धात्थेंयाम्हथें फुइँफुइँ सासः ल्हानाच्वन । जवाःमचात अजूचायाः
त्वालय् वना थः मां–अबु, अजा–अजिपिं सःताहल । धात्थें फैचात मरु, थय्क स्वलं छम्ह धुँया म्हुतुइ ह्याउँक हि खने दु अले छम्ह थकालिम्ह अजां धुँयाके न्यन, अय् धुँ जिमि फैचात ग्व ?  धुँ रुपी भैरवं लिसः बिल छिमिथाय् क्वय् बुंगालय् लः त्वनेधुन, छिमि फैचात नं नयाबियाः, छिमिप्रति जि ऋणी जुल । अथे जुयाः थ्व थाय्या जि संरक्षक जुयाच्वने धइगु वचन बिइयानापं फैचात नयागु खः धकाः आं यानाक्यन । जवाः मचातय्सं तं पिकया छन्त मेँ नं तये मखुत आम्थे हे आं खायाः च्वँ धकाः सराः बिल । सराः ब्यूगुलिं आजुद्यःवं न्ह्याबलें आं यानाच्वंगु व मे नं मदुगु खः धइगु दु । धुँरुपी स्वंगः मिखा कनाच्वंम्ह भैरवं ब्यूगु बचंयात किपूवासीं शिरोधार यानाः थःगु देय्या आराध्यदेवकथं थौंतक मानय् यानावयाच्वंगु खः धइगु जनधारणा दु । आजुद्यः विराजमान जूगु गुंलागाया नामं थ्व थाय्यात गुंदेय् नं धायेगु यानावयाच्वंगु जुल ।

हाकन लिपा वयाः थ्व थाय्यात कीर्तिपुर व किपू धायेगु यानावयाच्वंगु दु थथे छाय् धायेगु यातलय् धइगु बाखं धाये वा इतिहास  थथे दु – नेपालसम्वत् २१९ अर्थात् झिंनिगू शदीपाखे जुजु शिवदेवं वलवलदेवीया तपस्या यानाः बःखुइ बँपनाः थाय्थासय् ल्वहंहिति, बुंगाः, पुखू दयेकाः प्यत जाःगु न्यागू ध्वाखा दुगु दरवार (श्रीराजगृह) बांलाक जग तयाः दयेकाः थ्व प्राचीन थाय्यात छगू व्यवस्थित “पुर”या रुपं विकास यानावंगु धइगु बाखं तथा बंशावली दु ।
छगू पूर्वाधारयुक्त गढया रुपं स्थापीत ऐतिहासिक थ्व “पुर”यातः जुजु शिवदेवं थःगु “कीर्ति”या  रुपय्  कीर्तिपुर नां छुनाावंगु खः धइगु नं न्यने दु । नेवातय् आपलं नांं चीहाकलं धायेगु चलनकथं “कीर्ति”या कि “पुर”या पूजक कयाः किपू धायेगु नंं यानाच्वंगु खः धइगु न्यने दु ।

थुगुकथं थ्वथाय्या थीथी नां तयावंगु बाखं दुगु जुल, जिं न्यनाः तयागु बाखं थुलि हे जुल, बाखं मन तयाः न्यनादिइपि सकलसित सुभाय् । मगाःमचाः जुइ फु, द्वं–विद्वं क्षेमा फ्वने । बाखं कनेगु अवसर बियाः दिइपिं बाखं न्यने वा अभियान खलःयात हाकन छक लिसा कयाः सुभाय् देछाये शुभाय् !











Saturday, December 15, 2018

लालपाते स्वां ह्वल न्हय्गां जात्रा वल

लालपाते स्वां ह्वल न्हय्गां जात्रा वल


श्रीकृष्ण महर्जन

दँय् दसं लालुपाते स्वां ह्वयेवं न्हय्गां जात्रा अर्थात बखुमदः जात्रा वल धकाः मनूतय्सं सीकी । किपू, नगां, पांगा, सतुंगः, ब्वसिगां, ल्ह्वंखा, मच्छेगांया जात्रायात लिपांगु इलय् वया न्हय्गां जात्रा धायेगु याना हःगु दु । बस्तवय् बखु मदः अष्टमीयात केन्द्रीत याना बःखुयात मूल थाय् कथं नाला याइगु थुगु जात्राया विशेषता धइगु तःखाः नयेगु खः । अष्टमातृका नापं गंछि द्यः अर्थात पीगंद्यःया जात्रा याइगु खः । थःथःगु थाय्या विशेष द्यःयात मूल द्यः कथं नाला जात्रा याइगु खः । थुगु जात्राया विशेष स्वां धइगु हे लालुपाते स्वां खः ।

बखु मदः जात्रा

किपू व इन्द्रायणी जात्राया म्हसीका स्वनिगःया आदिवासी नेवाःतय्गु ऐतिहासिक मौलिक जात्रात छसिं कथं फम्पुइ मलस्याः, ख्वनाय् सिखालीयाः, पचलिइ पचलियाः, बलबुइ लातिमलः, धुंकाः येँय नं दक्षिण पश्चिम पाखें च्वंगु ऐतिहासिक रुपं महत्वपूर्णगु शहर व गांया मंकाः जात्रायात बःखु मदःजात्रा हना वयाच्वंगु दु । दँयदसं थिंलाथ्व दशमी कुन्हु याइगु बखु मदः जात्राया झ्वलय् किपूया इन्द्रायणी जात्रा व सतुंगःया जात्रायात यक्व महत्व बियातःगु खनेदु । येँय् नं दक्षिण पाखे यलं पश्चिमपाखे च्वंगु एतिहासिक शहर किपूयात कीर्तिपुर धकाः नं धायेगु या । लाय्कू गाविस, चिठू गाविस, पलिफल गाविस, बाहिरी गाउँ गाविस, विष्णुदेवी गाविस, बालकुमारी गाविस, भुत खेल गाविस व चम्पादेवी गाविस दुथ्याका कीर्तिपुर नगरपालिका घोषणा याना तःगु दु । कीर्तिपुर नगरपालिका धायेवलय् थ्व फुक्कं च्यागुलिं गाविस दुथ्यासां किपू अर्थात क्यपू धाइवलय् पुलांगु शहर कथं खें बांलूगु पांगां उत्तर पाखे, च्वबहालं पश्चिम पाखे येँय् नं दक्षिण पाखे च्वंगु घना बस्तियात नालातःगु खनेदु । व हे पुलांगु कथं नालातःगु किपुलिइ हे दँय् दसं थिंलाथ्व दशमी कुन्हु इन्द्रायणी जात्रा याइगु परम्परा दु । किपुलिइ इन्द्रायणी जात्रा थिंलाथ्व दशमि कुन्हु याइगु खःसां थिंलाथ्व चौथि कुन्हुं निसें थीथी कथं पूजा यायेमाःगु परम्परा दु । थिंलाथ्व चौथि कुन्हु भेलु थुइगु, सप्तमि कुन्हु नेकुं म्येय् स्यायेगु व मन्दः म्येय् स्याइगु परम्परा दु । अथे हे थिंलाथ्व अष्टमीयात किपूमितय्सं छ्वयलाभू धकाः धायेगु याइसा थुकुन्हु हे बहनी च्वबःखु, दथु वःखु व पीगनय् विशेष कथं होम याःवने माःगु परम्परा दु । उगु होम याःवनेगु यात ह्वंकिला वनेगु धाइ । ह्वंकिला वनीवलय् होमय् थीथी कथंया जीवत च्याका छ्वयेमाःगु परम्परा दु । उकथं हे थिंलाथ्व अष्टमी कुन्हु चान्हय् द्यःखः खुया यंकेमाःगु परम्परा दु । नवस्मि कुन्हु यात मूयाः धाइसा, दशमि कुन्हु द्यःखः जात्रा याये माःगु परम्परा दु । अथे हे इन्द्रायणी जात्राया झ्वलय् थिंला थ्व अष्टमी कुन्हु दलू जात्रा यायेमाःगु दशमि कुन्हु पीगनय् लाखे पाः च्वनेमाःगु, भेलु जात्रा नापं लाखेपाः च्वंम्ह मनूयात तकं बास लाया जात्रा यायेमाःगु परम्परा
दु ।

द्यःखः खुयाः यंकीगु परम्परा

थिंलाथ्व अष्टमी कुन्हु द्यः छेँय फलं क्वकया मन्दः दुथाय् तयातःगु तःखःगु द्यःखः अष्टमिया बहनीनिसें नःमिया सुथे जुइ मलायवं चच्छिया दुने खुयायंकाः पीगनय् तयेयंकेमाःगु परम्परा दु । द्यःखः क्वबिइगु पाःलाःगु त्वाःयापिं मनूत वयाः द्यःखतय् द्यः छेँय् तयाःतःपिं इन्द्रायणी द्यःया मूर्ति नापं गंछि द्यःया मूर्ति तयाः खुयाः यंकेमाःगु परम्परा दु । अष्टमिया बहनी अर्थात नवमिया सुथ जुइ मलायेवं मूर्ति नापंतया द्यः खः यात गुने अर्थात बाघ भैरब लागां सतःक्व, मतःक्व, लाय्कू दिलबूचा, समल, द्यः खः यात गुने अर्थात्् बाघ भैरब लागां सतःक्व, मतःक्व, लाय्कू दिलबूचा, समल, द्यःध्वाखा जुयाः पीगनय् तक यंके माःगु परम्परा दु । थथे द्यःखः खुयाः यंकीबलय् जात्रा कुन्हु अर्थात दशमी कुन्हु जात्रा याइगु गणेद्यःया द्यःखः धाःसा खुया यंकीमखु । न्हापा न्हापा जूसा चान्हय् द्यःखः खुया यंकीगु खः तर थौंकन्हय् नवःमि कुन्हु सुथ न्हापां यंकेगु याना हःगु दु । न्हापा न्हापा द्यःखः खुया यंकेगु धैगु सुना नं मखंक यंकेमा धाइगु खः । थथे द्यःखः खुयाः यंकीगु इलय द्यःछेँय् च्वंगु लीयागु पौ पिकना द्यः खतय तया सिमा निम्हाया निपु नो तया द्यःखः कुविया पीगनय यंकी । थुकुन्हु गणेद्यःया खः मयंकूसे दशमि कुन्हु सुथ न्हापां जक यंकी । गणेद्यःया द्यःखःया पूर्णरुपं जिम्मेवारी थां बहाःया छगू परिवारं कया तःगु दु । गणद्यःखः पीगनय यंके न्ह्यः द्यःछेँय च्वंम्ह गणेद्यःया मूर्ति क्वकया खतय तइ । गणेद्यःया द्यःखः सुथ न्हापां क्वबिया पीगनय् यंकीगु द्यः ध्वाखाया दुने च्वंगु मन्दलय तया तइ । द्यःछेँ, इन्द्रायणी द्यः नापं गंछि द्यः किपुलिइ जात्रा याइम्ह इन्द्रायणी द्यःया द्यः छेँ
किपूया बाघ भैरव लागा अथे धइगु गुने दुने दु । गुनें च्वंगु मू ध्वाखां दुहां वनेवं खवय् पाखे, बाघ भैरव (आजु द्यः) या देगलं पश्चिम पाखे च्वंगु पुलांगु कथंया छेँ हे इन्द्रायणी द्यःया द्यःछेँ खः । व हे द्यःछेँया फलय् जात्राया इलय् क्वबिया जात्रा याइगु निखः द्यःखः नं तयातःगु दइ । अले द्यः खतय् तइगु पौ छेलिइ तयातःगु दइ । इन्द्रायणी द्यःया द्यःछेँ नितजाः जू । मातं क्वथाय् इन्द्रायणी द्यःया मूर्ति नाप नापं गंछि द्यःया मूर्ति ब्वया तःगु दु । गुने च्वंगु उगु इन्द्रायणी द्यःया द्यःछेँया लखुं पूर्व पाखे स्वया च्वंगु दु । द्यःछेँया मातनय् मूर्तितयत पूर्व पाखे स्वका पलिस्था यानातःगु दु । व हे फुक्कं मूर्तित द्यःखतय् तया हे इन्द्रायणी द्यःया जात्रा अथे धइगु किपुलिइ दँय् दसं जात्रा याइ । गुने च्वंगु द्यःछेँया मातनय् झ्वःलकं पलिस्था यानातःपिं द्यःया मूर्तित मध्ये दकले च्वय् अथे धइगु दक्षिण पाखे गणेद्यःया मूर्ति पलिस्था यानातःगु दु । गणेद्यःया मूर्ति मेगु छगू नं पलिस्था यानातःगु खनेदु । दकले क्वय् अथे धइगु उत्तर पाखे गणेद्यःया ख्वाःपाः छपाः पलिस्था यानातःगु दु । दकले च्वय् पलिस्था यानातःगु गणेद्यःया मूर्ति तःपाः जूसा दकले क्वय् गणेद्यःया ख्वाःपाः छपाः जक पलिस्था याना तःगु दु । अथे हे अन ब्रम्हायणी, रुद्रायणी, कौमारी, वैष्णवी, बाराही, इन्द्रायणी, चामुन्दा, महालक्ष्मी, भैरव, सिम्बाः, घुम्बाःया मूर्ति नं पलिस्था यानातःगु दु । थ्व हे फुक्कं अस्तमातृका, गणेद्यः, सिम्बा, घुम्बा व भैरवयात हे गंछि द्यः धाइ । थुपिं मूर्तित मध्ये दकले च्वय् गणेद्यःया मूर्ति पलिस्था यानातःगु दुसा अनंलिपा छसिं कथं चिची पाःचागु ख्वाःपाः जक खुपाः पलिस्था याना तःगु दु । च्यागूगु थासय् तःधिकम्ह इन्द्रायणी द्यःया मूर्ति पलिस्था यानातःगु दुसा हाकनं गुगूगु थासं निसें झिंप्यगूगु थासय् तक चिची पाःचागु द्यःया ख्वाःपा जक पलिस्था यानातःगु दु । किपूलिइ जात्रा याइवलय् मूलम्हं द्यः कथं नालातःम्हं इन्द्रायणी द्यःया मूर्ति द्यःछेँय् दनाच्वंगु कथं थ्यं मथ्यं छगू फित तःधिकः जुइक आसनय् तया पलिस्था यानातःगु दु । ली यागु इन्द्रायणी द्यःया मूर्तिया प्यपा ल्हाः दु । जवय् च्वंगु छपा ल्हातं बज्र ज्वना च्वंगु उगु मूर्तिया देपा अर्थात खवय् च्वंगु छपा ल्हातं ध्वाँय् ज्वनातःगु खनेदु । अथे हे खव अर्थात देपा पाखेया मेगु ल्हातं मुद्रा ज्यानाच्वंगु दुसा जवय् च्वंगु मेगु ल्हातं पात्र (विन्दु) ज्वनाच्वंगु दु । इन्द्रायणी द्यःया उगु मूर्तिं किसियात न्हुया च्वंगु दु । अथे हे इन्द्रायणी द्यःया मूर्तिया आसन तकं निम्ह किसिया म्हय् दिका दयेका तःगु दु । इन्द्रायणी द्यःया बां किसि खःसा स्वभाव चंचल जूम्ह द्यः खः । मुसु मुसु न्हिला च्वनीम्ह इन्द्रायणी द्यःया निगः मिखां गुलि गुलि चिना बागः जक मिखां कनाच्वंगु जुइ । थुम्ह द्यःया कपलय् छगः नं देनाच्वंगु मिखा दइ । ब्रम्हायणी, रुद्रायणी, कौमारी, वैष्णवी, बाराही, इन्द्रायणी, चामुन्दा व महालक्ष्मी द्यःयात अस्तमातृका धाइ । ब्रम्हायणी द्यःयात नेवाःतय्सं म्हासुख्वाः माजु अथेहे रुद्रायणीयात तुयु ख्वाः माजु, कौमारीयात कुमारी माजु, वैष्णवीयात वाउँख्वाः माजु, बाराहीयात फात्वा माजु, इन्द्रायणीयात मनमय्जु, चामुन्दायात क्वँय्काली माजु अले महालक्ष्मीयात अजिमा द्यः धकाः न्हय्म्ह द्यःया मंकाः द्यःकथं नेवाःतय्सं कया वयाच्वंगु दु । अथे हे भैरवयात नेवाःतय्सं आजु द्यः, सिम्बाःयात सिन्चा अले घुम्बाःयात ब्यान्चा धायेगु याना वयाच्वंगु दु । उकथं हे गंछि द्यःया थीथी कथंया बाहां अर्थात बाहान नं दु । ब्रम्हायणीया बाहां हेंय्, रुद्रायणीया बाहां द्वं, कौमारीया बाहां म्हेखा, वैष्णवीया बाहां गरुद्ध, बाराहीया बाहां म्येय्, इन्द्रायणीया बाहां किसि, चामुन्दाया बाहां सी (सीम्ह मनू), महालक्ष्मीया बाहां सिंह खः । 

अथे हे भैरवया बाहां बेता खःसा गणेद्यःया बाहां तिछुं खः । किपुलिइ थिंलाथ्व दशमि कुन्हु जात्रा यायेत नवँमि कुन्हु चान्हय् गुने च्वंगु इन्द्रायणी द्यःया द्यःछेँ क्वय् तयातःगु द्यःखतय् व हे फुक्कं मूर्तित छसिं कथं तयाः क्वबिया पीगनय् यंकी । अले पीगनय् थ्यने धुनेवं द्यःखःया फुक्कं मूर्तित क्वकया पीगं अर्थात गनय् तयातइ । थिंलाथ्व दशमि कुन्हु जात्रा यायेत जक उगु फुक्कं मूर्तित द्यःखतय्ः तया जात्रा याना हइगु परम्परा दु । द्यःछेँय् च्वंगु गःछिं द्यःया मूर्तित नीदँ–नीनिदँ न्ह्यः खुया यंकूगु जुया हाकनं मेगु मूर्तित दयेका पलिस्था याःगु खः । लाखे पाः च्वनीगु परम्पराथिंलाथ्व दशमि कुन्हु द्यःखः जात्रा याये न्ह्यः चान्हय् पीगनं क्वय् लाखे पाः च्वनेमाःगु परम्परा दु । तर थौंकन्हय् धाःसा सुथे जक लाखे पाः च्वनीगु याना वयाच्वंगु दु । लाखे पाः च्वनेत बजि, कःसू, मुस्याबि, भुते, जा, पांय्, पालु, भुयू फसि, पलःचा, हिंला, पंला तःसि, नापं सप्तमि कुन्हु स्याःम्ह नेकुं म्येय्या लाःया तःखा निगः चि मतसे दयेकातःगु लाखे पाःला च्वनेगु गुथि बाय् छेँय् नं ज्वना वइ । उकिइ नं चि मदुगु तःखालय् छगलय् नेकुं म्येय्या जवय् च्वंगु मिखा, अले मेगु छगलय् देपाय् च्वंगु मिखा तया हयेमा । थ्व फुक्कं ल्वसा घाना नापं तःखा चायागु भेगतय् तयाहइ । लाखे पाः च्वने न्ह्यः दकले न्हापां व हे ल्वसा घासात पीगं द्यःयात छाना पूजा यायेमा । अनं लिपा पीगं द्यः चाःहिइक पूजा यायेगु नापं पीगं द्यःया ल्यूने च्वंगु पःखाःया प्वाःचा प्वाःचा पतिकं पूजा याना भ्वय् नं छायेमा । उकि यात द्यःभ्वय् नकेगु धाइ ।

न्हय्गां जात्राया विशेषता व महत्व

स्वनिगःया आदिवासी नेवाःतय्सं हना वयाच्वंगु थीथी जात्रात मध्ये महत्वपूर्णगु जात्रा धइगु बखुमदः जात्रा खः । बःखु धइगु येँय् नं पश्चिमपाखे किपुलिइ नं उत्तरपाखेया ऐतिहासिक थाय् खः । गुगु थासय् इसाया निगूगु सताब्दीया सप्त मातृकाया मूर्तित मध्ये कौमारी, बैष्णवी व बाराहीया मूर्ति पलिस्था यानातःगु दु । उकिं उगु लागा धइगु येँया दक्षिण पश्चिम लागाया नेवाः वस्तीया महत्वपूर्णगु तिर्थ स्थलया रुपय् नं नालातःगु दु । व हे बःखु क्षेत्रयात केन्द्रविन्दु याना हनीगु बखुमदः अस्तमी जात्रा खः । बखुमद अस्तमी जात्राया झ्वलय् न्हापा न्हापा न्हय्गू गांया नेवाःतय्सं जात्रा याइगु खः । उकिं हे जुइ सायद् थनिं स्वंगू दशक न्ह्यवंनिसें हे बखुमदः जात्रायात न्हय्गां जात्रा धायेगु यानाहःगु दु । बखुमदः जात्राया झ्वलय् नेवाः वस्तीत किपू, पांगा, नगां, ल्ह्वंंखा, मच्छेगां, ब्वसिगां व सतुंगलय् जात्रा याइगु खः । तर लिपांगु इलय् वया नैकाप अर्थात बन्थःचाया नेवाःतय्सं नं ब्यागलं कथंया द्यःखः दयेका जात्रा याना हःगु दु । बखुमदः जात्रा धइगु येँया दक्षिण पश्चिम लागाया नेवाःतय्गु दक्ले महत्वपूर्णगु जात्रा खः । दँय् दसं बुँइ सामाज्या अर्थात वा लयेगु ज्या क्वचाये धुंकाः थिंला महिनाय् याइगु नखः धइगु हे बखुमदः अर्थात न्हय्गां जात्रा खः ।

बःखु व न्हय्गांया स्वापू

ऐतिहासिक नापं धार्मिक रुपं महत्वपूर्णगु बःखु लागा येँया दक्षिण पश्चिम लागाया नेवाःतय्गु वस्ती नाप तसकं स्वानाच्वंगु दु । बखुमदः जात्रा अर्थात न्हय्गां जात्राया झ्वलय् बःखुइ हे विषेश कथंया पूजा वनेमाःगु चलन दु । किपू, पांगा, ल्ह्वंखा, मच्छेगां, सतुंगः व ब्वसिगामं पूजा वनेमाःगु चलन दुसां नगामं धाःसा पूजा वनीगु चलन मदु । नगां बाहेकया फुक्क गामं बःखुइ पुजा मवंतले जात्रा हे सुरु जुइमखु । उकिं बखुमदः जात्रा नाप न्हय्गांगा जात्रा स्वानाच्वंगु खने दु ।

जात्रा गबले गबले याइ ?

बखुमदः जात्राया झ्वलय् न्हय्गू हे गामय् छक्वलं धाःसा जात्रा जुइमखु । जात्राया नितिं न्हापांगु दिं कथं निउतँ धकाः थिंलाथ्व चौथियात नालातःगु दु । चौथि खुन्हु मूल रुपं भेलु थुइगु खः । भेलु धइगु थ्वँ थुइगु खः । भेलु थुइगु दिंंयात निउतँ धकाः धाइगु खः । बखुमदः जात्रा जुइगु फुक्क हे वस्ती थिंलाथ्व चौथि खुन्हु हे भेलु थुइगु याइ । अथे जूसां मूल जात्रा कथं नगामय् थिंलाथ्व अष्टमीया चान्हय् याइगु खः । अष्टमी खुन्हु हे बहनी नं नगामय् बालकुमारीया खः कुबिया जात्रा याइगु खः । नगामय् याइगु धाल्चा खाकीगु जात्रा खःसा कन्हय् खुन्हु तगामय् द्यःखः जात्रा नं याइ । अथे हे पांगय् मूल जात्रा कथं द्यःखः जात्रा थिंलाथ्व नवःमि खुन्हु याइगु खः । अबले बालकुमारी व विष्णुदेवीयात मूल द्यः कथं नाला सांस्कृतिक बाजं थाना जात्रा याइगु चलन दु । अले किपुलिइ इन्द्रायणी द्यःयात मूल द्यः कथं नाला दशमी खुन्हु जात्रा याइगु खः । अथे हे ब्वसिगामय् भैरवयात मूल द्यः कथं नाला, मच्छेगामय् विष्णुदेवीयात मूल द्यः कथं नाला, सतुंगलय् नं मूल द्यः कथं विष्णुदेवी द्यःयात नाला अले ब्वसिगामय् भैरवायात मूल द्यः कथं नाला थिंलाथ्व दशमी खुन्हु हे जात्रा याइगु खः । किपूमितय्सं किपूया पीगनंनिसेंं जात्रा याइगु खःसा अथे हे पांगामीतय्सं नं पांगाया पीगं भाजंगाःनिसें जात्रा याइगु खः । उगु हे कथं नगामय् अनया पीगनंनिसें जात्रा याइगु खःसा सतुंगः, ल्ह्वंखा, ब्वसिगां व मच्छेगांया नेवाःतय्सं धाःसा बःखु लागांनिसें हे थःथःगु लागाय् जात्रा याना यंकीगु खः ।

न्हय्गामय् छु छु द्यःया जात्रा याइ ?

येँया दक्षिण पश्चिम लागाय् जुइगु बखुमदः जात्राया झ्वलय् न्हय्गामय् थौंकन्हय् च्यागू हे गामय् याइगु जात्रा धइगु अष्टमातृका सहित भैरव, गणेश, सिंधिनि व ब्याग्रिनीया मूर्ति खतय् तया कुबिया जात्रा याइ । थुगु कथंया द्यःयात नेवाःतय्सं पीगं द्यः धायेगु याना वयाच्वंगु दु । पीगं धइगु पीठगण खः अर्थात गंछि द्यः खः । स्थानीय विशेष कथं ंपीगं द्यः मध्ये छु द्यःयात महत्व बियातःगु दु उम्ह द्यःया मूल द्यः कथं नाला जात्रा यायेगु याना वयाच्वंगु दु । जात्राया झ्वलय् किपुलिइ इन्द्रायणी द्यःयात विशेष महत्वबिया इन्द्रायणीया जात्रा धायेगु याना वयाच्वंगु दु । किपुलिइ गणेद्यःया ब्यागलं कथंया चीखःगु खः कुबिया तकं जात्रा याइ । अथे हे पांगय् विष्णुदेवी व वालकुमारीयात महत्व बिया निखः द्यःखः कुबिया जात्रा याना वयाच्वंगु दु । अथे हे नगामय् बालुकुमारी द्यःयात खतय् कुबिया जात्रा याइगु चलन दुसा उगु हे कथं सतुंगलय् विष्णुदेवी, मच्छेगामय् नं विष्णुदेवी, ल्ह्वंखाय् भैरव अले ब्वसि गामय् नं भैरवयात हे मूल द्यः कथं नाला जात्रा यायेगु याना वयाच्वंगु दु । 

नगामय् धाल्चा खाकीगु जात्रा

न्हय्गां मध्ये नगामय् मूल रुपं जात्राया रुपय् धाल्चा खाकेगु जात्रायात नालातःगु दु । थिंलाथ्व अष्टमी खुन्हु चान्हय् नगांया पीगनय् धाल्चा खाकेगु याइ । चान्हय् न्याम्ह मनूत धाल्चा ज्वना दिगिदिगी खाइगु जात्रा जुया हे धाल्चा खाकेगु जात्रा धाःगु खयेमाः । धाल्चा ज्वनाच्वंपिं न्याम्हेसित छम्ह छम्ह याना हि, अय्ला, थ्वँ, धौ व दुरु गुरुजुं तया बिइगु खः । अले धलं दनीगु इलय् इपिं हे दिगिदिगि खाना वइगु खः । थ्व छगू कथंया विशेष प्रकारया होमया दथुइ जुइगु जात्रा खः ।

किपुलिइ लाखेपाः च्वनीगु

बखुमदः जात्राया झ्वलय् दक्ले तःधंगु नेवाः वस्ती किपुलिइ लाखेपाः च्वनीगु चलन दु । किपूया पीगनय् लाखेलिसे ल्वायेगु नितिं चौरासी ब्यञ्जनया नसा ज्वलं तया बल्चा दयेका धुतिकथि ज्वना लाखेपाः च्वनेमाःगु चलन दु । अथे लाखेपाः च्वने धुनेवं जक द्यःखः जात्रा देशय् दुत यंकीगु खः । जात्रा जब बाघभैरव लागां पुला वनी अले लिपा लाखे पाः च्वंम्ह मनूयात भेलु नापं बाजा गाजा सहित जात्रा याना यंकेमाःगु चलन दु ।
लाखे पाः च्वंम्हेसित भम्चा दुकाये थें याना हे दुकाये माःगु चलन  दु । किपुलिइ थुगु कथंया जात्रा थिंलाथ्व दशमी खुन्हु जुइगु खः ।

बःखुइ प्वः थकाली याना नकीगु भ्वय्

बखुमदः जात्राया हे झ्वलय् बःखुइ प्वः थकाली याना भ्वय् नयेमाःगु चलन दु । थ्व विशेष प्रकारया भ्वय् खः । थिंलाथ्व दशमी खुन्हु अथे भ्वय् नयेगु झ्वलय् सतुंगःया थकालि निसें झ्वःलकं च्वना नयेमाःगु चलन दु । उगु इलय् नेकुं म्यय्या ला तया भ्वय् नयेमाःगु चलन  दु । थ्व नं बखुमदः जात्राया झ्वलय् विशेषता जुयाच्वंगु दु ।

पांगय् विष्णुदेवी व बालकुमारीया 
ब्यागलं ब्यागलं द्यःखः

पांगाय् थिंलाथ्व नवःमि खुन्हु जात्रा याइगु चलन दु । थुगु जात्राया झ्वलय् निखः द्यःखःयात ब्यागलं ब्यागलं कथंया द्यःयात मूल द्यः कथं नाला जात्रा याइगु खः । छखः द्यःखय्त विष्णुदेवी अले छखः द्यःखतय् बालकुमारीयात मूल द्यः कथं नाला जात्रा याइगु खः ।

सतुंगलय् प्वंखः जात्रा

येँया पश्चिम लागाया नेवाः वस्ती सतुंगलय् जात्राया झ्वलय् थिंलाथ्व एकादशी खुन्हु सुलं च्वना द्वादशी खुन्हु प्वंखः जात्रा याइगु चलन दु । द्यःया मूर्ति मदुगु खः कुबिया सांस्कृतिक बाजं थाना याइगु जात्रायात हे प्वंखः जात्रा धाइगु खः । प्वंखः जात्रायात सतुंगःया नेवाःतय्सं विशेष कथंया महत्व बियातःगु दु ।

जात्रा गबलेनिसें सुरु जूगु खः ?

थुगु कथं येँया दक्षिण पश्चिम लागाय् जुइगु बखुमदः जात्रा अर्थात न्हय्गां जात्रा गबलेनिसें सुरु जुल धकाः इतिहासय् वा अभिलेखय् आः तक गनं नं लुयावःगु खने मदुनि । अय्नं मल्लकालय् हे दक्ले अप्वः पीगं द्यः अर्थात पीठगणया जात्रा सुरु जूगु नाप नापं नेवाः वस्ती विकास जूगुलिं अबलेनिसें हे थुगु जात्रा सुरु जूगु खयेमाः धकाः मनूतय्सं अनुमान यानातःगु दु । विशेष याना रत्न मल्लया इलय् कुकुं भोटेतय्सं थाय् थासय् दुःख बिउगु जुया अबले थीथी वस्ती विस्तार याःगु खँ देवमाला वंशावलीइ उल्लेख जुयाच्वंगु दु । उगु हे इलय् पांगा, नगां नं वस्ति विकास जूगु अले किपूया चाकःहिइक ल्ह्वंखा, मच्छेगां व सतुंगः नं विकास याना इमित छगू हे थासय् तया एकीकृत यायेगु नापं जाना वनेगु नितिं हे थुगु जात्रा सुरु याःगु खयेमाः धकाः अनुमान यानातःगु दु ।

जात्राया विशेषता

बखुमदः जात्राया विशेषता धइगु हे न्हय्गू हे नेवाः वस्तीइ छगू हे इलय् लाका जात्रा जुइगु खः । अले नसाया ल्याखं चिकुलाया ई जुया तःखाः दयेका नयेगु हे थुगु जात्राया मेगु विशेषता जुयाच्वंगु दु । बखुमदः जात्राया झ्वलय् ह्वइगु स्वां धइगु लालपाते स्वां जुया द्यःयात लालपाते स्वां छुकेगु अर्थात छायेगु हे मेगु विशेषता जुयाच्वंगु दु ।
उगु हे कथं जात्रा क्वचाय् धुनेवं हे वइगु पुन्हि धइगु योमरि पुन्हि खः । अले पुन्हि तक नं नखः कथं हना थःथितियात पाहां ब्वनीगु जुया योमरि पुन्हि तकं छगू कथं हनेगु यानाच्वंगु मदु । उकिं थ्व छगू नं बखुमदः जात्राया विशेषता जुयाच्वंगु दु धाःसां छुं पाइमखु ।

१५ औं महिला स्वास्थ्य सेविका दिवस किपुली तःजिक हन

१५ औं महिला स्वास्थ्य सेविका दिवस किपुली तःजिक हन



ज्वजलपा वाःपौ ÷
हरेक दँय् इस्वी सम्वतया डिसेम्बर ५ तारिख अन्तर्राष्ट्रिय महिला स्वास्थ्य सेविका दिवस हनेगु याना वयाच्वंगु
 दु । थ्वहे झ्वलय् वंगु मंसिर १९ गते किपुली नं झिंन्याक्वःगु महिला स्वास्थ्य स्वयंसेविका दिवस तःजिक हन ।
किपू नगरपालिकाय् महिला स्वयंसेविकापिं मुनां अनंनिसें किपू देय् चाहिला नयाँबजारया कृष्ण क्याटरिंग हलय् छगू ज्याझ्वः याना हन ।

किपू नगरपालिका स्वास्थ्य तथा फोहर मैला व्यवस्थापन समितिया संयोजक वडा नं.१ या वडाध्यक्ष हर्ष महर्जनया नायोसुई न्ह्याःगु उगु ज्याझ्वःया उलेज्या किपू नगरपालिकाया मेयर रमेश महर्जनं त्वारवालय् मत च्याकाः उलेज्या यानादीगु खः ।

किपू नगरपालिकाया स्वास्थ्य प्रमुख धनबहादुर थापां न्ह्याकादीगु उगु ज्याझ्वलय् सन्तमान मानन्धरं लसकुस न्वचु नापं उगु ज्याझ्वःया बारे ध्वाथुइका दीगु खः ।


मूपाहाँ मेयर रमेश महर्जनं महिला स्वास्थ्य स्वयंसेविकापिन्सं याना वयाच्वंगु ज्या तसकं च्वछाय् बहःजू । नेपाल
सरकारया नियमकथं ख्वीदँ दुपिन्त ज्येष्ठ नागरिकया मान्यता बियाः बिदाइ बिइगु चलन कथं थौं थन नं विदाइ बिइगु जुइ । इमित नेपाल सरकारं गुलि धेबा बिइ उकी नगरपालिकां नं थप यानां एकमुस्त बिइगु जुइ । इमिगु थासय् न्हूपिं भर्ना यायेगु खँय् आः न्हापाया जमाना मखुत । सूचना प्रविधि यक्व विकास जुइधुंकल । उकिं उकिया ज्ञानदुम्हेसित भर्ना यायेगु जुइ । विदाई कयाःवंम्हसिया छेँजःपिं हे तयेमाः धइगु मदु । अथे धइगु राजतन्त्रय् राजा मदयधुंकाः वया काययात राजा मानय् यायेथें जुइ धयादिल ।

उपमेयर सरस्वती खड्कां महिला स्वयंसेवीपिन्सं याना वयाच्वंगु ज्या तसकं च्वछाय्बहःजू धासें उमिगु कारणं बालमृत्यु दर म्हो जुयावनांच्वंगु खँ कनांदिल । थौं थन प्रत्येक वडां स्वम्हया दरं स्वीम्हेसित उत्कृष्टताया आधारय् सम्मान यायेत्यंगु दु । अथे धकाः मेपिं उत्कृष्ट मजूगु मखु । जिं स्वयेबलय् थ्व वय्कःपिनि हे सहलह नं थुगुसी थ्वयात बिइगु धकाः क्वछिना हःगु जुइमाः थें च्वं धयादिल ।


महिला स्वयंसेविका संघ किपूया नायो नीलकुमारी महर्जनं थःगु नुगः खँ तयेगु झ्वलय् स्वीदँ न्ह्यःनिसें धेबा छगः मकाःसे ज्या याना वयाच्वंपिं महिला स्वास्थ्य स्वयंसेविकापिन्त स्थानीय तहया जनप्रतिनिधिपिं वय्धुंकाः छुं ग्वाहालि दइला धकाः आशा यानाच्वनागु जूसां छुं हे ग्वाहालि दुगु मखु ।
आः अवकास काःपिनिगु थासय् इमि म्ह्याय् या भौयात तयेमाः धयाच्वनागु अवस्थाय् सुं हे तइमखु धइगु खँ न्यनेमालाः तसकं नुगलय् स्याःगु दु । स्वीदँ मछि सितिकं सेवा याना वयाच्वंपिनिगु मन तयेगु निंतिं नं इमिगु सिफारिस लागु यायेमाःगु खँय् बः बियादिल ।
उगु ज्याझ्वलय् ख्वीदँ दया अवकास काःपिनित नेपाल सरकारं नीद्वः व नगरपालिकापाखें झिद्वः दाँ तनां स्वीद्वः दाँ नापं सम्मान पत्र बिया हंगु खः ।


१.सूर्ज महर्जन वडा नं.५

२.शान्ति तन्डुकार वडा नं.३

३.मीना के.सी. वडा नं.६
४.रामकुमारी महर्जन वडा नं.१
५.विद्या श्रेष्ठ वडा नं. १

Friday, December 14, 2018

फोटो पत्रकार आशाकाजि महर्जन सहयोग अभियान न्ह्यात

फोटो पत्रकार आशाकाजि महर्जन सहयोग अभियान न्ह्यात
नेवाः पत्रकार राष्टिय दबूपाखें जलासेँ अर्थात मृगौला ल्वचं पीडित पत्रकार आशाकाजि महर्जनयात ग्वहालि यायेगु अभियान न्ह्याकूगु दु । मृगौला ल्वचं पीडित पत्रकार आशाकाजि महर्जन नां बिया शुक्रवाःनिसें अभियान न्ह्याकूगु खः ।

शुक्रवाः जक हे थीथी ब्यक्ति, संस्थातपाखें स्वतस्फूर्त रुपं ५९ हजार तका ग्वहालि याःगु दुसा अथे हे १७ हजार ५५५ तका ग्वहालि यायेगु बचं वःगु खः । अन वःगु ग्वहालि तप्यंक हे पीडित पत्रकार महर्जनयात लःल्हाःगु खः ।  उगु अभियानया कजि नापं नेवाः पत्रकार राष्टिय दबूया न्वकू नृपेन्द्रलाल श्रेष्ठं अभियानया बारे जानकारी बिसें औपचारिक रुपं येँया ओलम्पस क्वबलय् संचालन यानादीगु ज्याझ्वलय् पत्रकार आशाकाजि महर्जनयात अन सहभागी पत्रकारनिसें थीथी ब्यक्तित्वपिन्सं आर्थिक ग्वहालि यानादीगु खः ।
           दबूया नायः श्रीकृष्ण महर्जनया नायोसुइ जूगु उगु ज्याझ्वलय् ३ नम्बर प्रदेशया सांसद राजेश शाक्य, नेवाः न्ह्यलुवा पवित्र बज्राचार्य्पिन्सं आशाकाजि महर्जनयात आर्थिक रुपं ग्वहालि यायेमाःगु नापं पत्रकार दबूपाखें थज्वःगु बांलाःगु ज्यायात निरन्तरता बिइमाःगु अले पत्रकारतय्त ग्वहालि यायेगु नितिं अक्षयकोष हे दयेका वनेमाःगु खँय् बः बियादीगु खः ।  पत्रकारतय्त मालीगु इलय् ग्वहालि याना वयाच्वनागु खँ न्ह्यथसें आः पत्रकार महर्जनयात ग्वहालि अभियान यलय् नापं मेमेगु थासय् नं यायेगु जुइ धकाः दबूया मूछ्याञ्जे सुनिल महर्जनं धयादिल ।
            जलासेँ ल्वचं पीडित पत्रकार आशाकाजि महर्जनं थः २८ दँ न्ह्यवंनिसें पत्रकारिता याना वयाच्वनागु खँ न्ह्यथसें थःत २०७४ सालंनिसें जलासेँया ल्वचं समस्या जुयाच्वंगु अले निरन्तर रुपं वासः यायेत थाकुयाच्वंगु खँ कनादिल । पत्रकार दबूपाखें अथे ग्वहालि अभियान संचालन याःगुलिं थःगु आत्मविश्वास अप्वया वःगु खँ तकं वय्कलं कनादिल । पत्रकार महर्जनया जहान मञ्जु महर्जनं पत्रकार दबूया अभियानं थःपिनिगु परिवारयात हे तःधंगु हःपाः बिउगु नापं आत्मविश्वास झन अप्वया वःगु खँ कनादिल ।  दबूया नायो श्रीकृष्ण महर्जनं तत्कालया नितिं पत्रकार आशाकाजि महर्जनयात ग्वहालि अभियान संचालन यानागु खँ न्ह्यथसें आः लच्छि लिपानिसें सुं नं नेवाः पत्रकारयात समस्या जुइगु इलय् ग्वहालि यायेगु कथंया अक्षयकोष स्थापना यायेगु खँ कनादिल ।

शुक्रवाः आर्थिक ग्वहालि याःपिं थुगु कथं दुः
 १) लहना मिडिया  ५०००।
 २) ज्वजलपाः वाःपौ  ५०००।
 ३) डा. महेशमान श्रेष्ठ  ५०००।
 ४) धनश्याम राजकर्णीकार ५०००।
 ५) डा. ज्योति व स्वयम्भु तुलाधर ४०००।
६) हरि कृष्ण महर्जन १०००।
७) सुधिर ख्ववि  २०००।
८) सम्यक वाःपौ  १५००।
९) इन्द्र शाही ५००।
१०) सः छगू फरक अभिब्यक्ति  १०००।
११) राजेश शाक्य  ५०००।
१२) सुनिल बज्राचार्य  १०००।
१३) दिनेशराम श्रेष्ठ  ५०००।
१४) सुनिता कायष्ठ  १०१०।
१५) जोर गणेश बचत  २०००।
१६) रचना श्रेष्ठ  १०००।
१७) दिपक तुलाधर  ५०००।
१८) प्रज्वल शाक्य  १०००।
१९) विगेन तुलाधर १०००।
२०) पवित्र बज्राचार्य  ५०००।
२१) नेवाः अनलाइन न्युज २०००।
बिइगु बचं वःगु
२१) नेपाल आदिवासी जनजाति पत्रकार महासंघ  ५०००।
२२) सुरबहादुर श्रेष्ठ  ५०००।
२३) उत्तम श्रेष्ठ  १०००।
२४) रामशरण साय्मि ५०००।
२५) उपेश महर्जन १५५५।

Friday, May 18, 2018

बुगद्यःया किपूनिसें थीथी लागायात स्वापू

बुगद्यःया किपूनिसें थीथी लागायात स्वापू




श्रीकृष्ण महर्जन
           नेवाःतय्गु जक मखु नेपाःया हे दक्ले ताःहाकःगु जीवन्त संस्कृति कथं नालातःगु बुंगद्यःया जात्रा खः । बुंगद्यःयात स्वनिगःया नेवाःतय्सं जक मखु स्वनिगः लागाय् च्वनाच्वंपिं थीथी समुदायपाखें नं उतिकं हे हना वयाच्वंगु दु । बौद्धमार्गी, हिन्दू, बैष्णवी व शैव (नाथ सम्प्रादय)यापिन्सं तकं थःथःगु कथं हना वयाच्वंगु दु बुंगद्यःयात । विशेष याना अन्नया द्यः अले सकलसित कल्याण याइम्ह द्यः कथं करुणमयया रुपय् हना वयाच्वंगु दु । 

रथ जात्रा
              बुंगद्यःया रथ जात्रा धाइगु स्वनिगलय् जक मखु देसय् हे दक्ले ताःहाकःगु जात्रा खः । अझ गुलिं गुलिं मनूतय्सं ला विश्वय् हे दक्ले ताःहाकःगु रथ जात्रा धकाः नं धयाच्वंगु दु । थौंकन्हय् बुंगद्यःया रथ जात्रा दँय् दसं यलय् अले झिंनिदूय् छकः बुंगंनिसें यलय् तक हइगु चलन दु । थनिं थ्यंमथ्यं १६ सय दू न्ह्याःनिसें हे बुंगद्यःया रथ जात्रा न्ह्याःगु खः धाइ । बुंगंनिसें यलय् तक दूय् दसं रथ जात्रा याना हयेगु थाकूगुलिं थनि ४ सय दँ न्ह्यः यलया जुजु श्रीनिवास मल्लया इलंनिसें जक अथे झिंनिदँय् छकः बुंगंनिसें अले दँय् दसं यलय् यायेगु चलन न्ह्याकूगु खः ।

          बुंगद्यःया रथ जात्राया झ्वलय् बछलाथ्व पारु खुन्हु रथय् बुंगद्यःयात तइगु चलन दु । न्हापा न्हापा जूसा उखुन्हु हे बुंगंनिसें यलय् हइगु चलन दुगु खःसा उकिया संकेत कथं थौंकन्हय् दँय् दसं उखुन्ह पसुकां सालेगु भाय् यानाच्वंगु नं मदुगु मखु । अले जब तृतिया फुना चौथि क्यनी उगु इलंंनिसें बुंगद्यःया रथ जात्रा सुरु जुइ ।

स्वंगूलोकतया यात्रा

                 ब्रम्हाण्डय् धार्मिक दृष्टिकोढां स्वंगूलोक दु । स्वंगूलोक धाइगु स्वर्गलोक, मत्र्यलोक व पाताललाक खः । बुंगद्यःया जात्राया झ्वलय् यलय् थाय् थासय् चाःहिइकीगु जूसां नं स्वनिगःया स्वंगू हे शहरया ब्यागलं ब्यागलं कथंया जात्राया रुपय् नालातःगु दु । अथे जात्रा याइगुयात जात्रा धकाः धयाच्वंगु दु । बुंगद्यःयात तत्कालिन अवस्थाय् ख्वपया जुजु नरेन्द्रदेव, येँया तान्त्रिक बन्धुदत्त व यलया ज्यापु ललित ज्यापु अर्थात (ललित रथचक्र) जाना हःगु धाइ । अले वय्कःपिनिगु नामं हे रथ जात्रा नं न्ह्याकाच्वंगु दु । दक्ले न्हापां बुंगद्यःया जात्राया झ्वलय् पूच्वंनिसें गाःबहाः तक यात्रा याइगु खः । थनि निगू दशक न्ह्यः तक उगु रथ यात्रायात येूमित वना हे सालीगु खः । उकिं गाःबहाः तकया जात्रा अर्थात गाःबहाः याः धाइगु यमितय्गु धकाः धयाच्वंगु दु । गाःबहाः याः तकया यात्रायात स्वर्गलोकया यात्रा धायेगु यानाच्वंगु दु । अथे हे गांबाहाः लागांनिसें नुगः लागा अर्थात लुँहिति तकया यात्रायात ख्वपया जनताया जात्राया रुपय् नाला वयाच्वंगु दु । न्हापा न्हापा उगु जात्राया झ्वलय् ख्वपय् च्वंपिं हे वया रथ साला यंकीगु खः । थुगु जात्रा धाइगु ख्वापया जुजु नरेन्द्रदेवया नामाय् जुयाच्वंगु जात्रा खः । अले गाःबहाः लागांनिसें नुगः लागा तकया जात्रायात मत्र्यलोकया यात्रा धाइगु चलन दु । अथे हे नुगःलागांनिसें लगं जुया इति त्वालय् तक यंकीगु जात्रा धाइगु यलय्च्वंपिनिगु जात्रा खः । अले थुगु जात्रा धाइगु यलया ललित ज्यापुया नामय् यानातःगु जात्रा खः । यलय् ताः हाकः तक जुइगु थुगु जात्रायात पाताललोककया जात्रा धाइ । यलया इति त्वालंनिसें जाउलाख्यः तकया जात्रायात विशेष याना किपूमितय्गु जात्रा धाइ । उगु इलय् किपुलिइ च्वंपिं बाजं थाना वना रथ साः वनेमाःगु चलन दु । किपू नाप नापं न्हय्गांया जात्राया रुपय् नालातःगु दु । थुकियात ल्यंदुपिं फुक्क जीव अर्थात प्राणीया जात्राया रुपय् नालातःगु दु । बुंगद्यःया ल्यासे किपुलिइ दुगुलिं किपूमितय्सं थःपिन्थाय् नं रथ जात्रा याना यंकेगु नितिं धकाः सालाः यंकूगु धइ । उकिं थौंकन्हय् तक नं किपूया ज्याथःपिन्सं बुंगद्यःया थःपिनि जिलाजं धकाः तकं धयाच्वंगु दु । पूच्वय् च्वंपिं नं किपुलिइ नं वनाच्वंगु जुया पूच्वय् रथय् द्यः तइगु इलय् वा अनं सालाः यंकीगु इलय् अनया नेवाःतय्सं नखःया रुपय् हनाच्वंगु मदु । बरु जाउला ख्यलय् याः न्याइगु अर्थात जाउला जात्राया इलय् गुखुन्हु किपूमितय्सं नखःया रुपय् हनी उखुन्हु जक पूच्वय् च्वंपिन्सं जात्रा न्यायेका वयाच्वंगु । बुंगद्यःया जात्राया झ्वलय् थःथःपिनिगु लागाय् थ्यनीगु इलय् अनया स्थानिय जनतां जात्राया रुपय् हना वयाच्वंगु दु । थुगु कथं स्वंगूलोकया यात्रायाना वयाच्वंगु बुंगद्यःया रथ जात्रायात नेवाःतय्गु जीवन्त संस्कृति खः ।

बुंगनापया स्वापू

             बुंगद्यः यात दच्छिया खुला बुंगय् च्वंगु देगलय् तयेमाःगु अले जुया बुंगया नं तःतंगु स्वापू दइगु स्वभाविक हे खः । बुंग वस्ती अले द्यःया नां बुंग द्यः जूगुलिं नं झन अप्वः क्वातूगु स्वापू दयाच्वंगु दु । बुंगद्यःया जात्राया झ्वलय् नं पुजारी जुइपिं पाञ्जुपिं धाइपिं बुंगयापिं हे खः । उकिं नं बुंगद्यःया जात्राया झ्वलय् बुंगया सतिइगु स्वापू दयाच्वंगु दु । अथे हे झिंनिदँय् छकः ला झन बुंगय् हे रथ दयेका बुंगंनिसें साला हयेमाःगु चलन दु । थनि झिंखुसःदँ न्ह्यःनिसें हे जात्रा न्यायेका वयाच्वंगु बुंगद्यःया जात्रा न्हापा न्हापा दँय् दसं हे बुंगंनिसें साला हयेमाःगु अले यलया जुजु श्रीनिवास मल्लया इलंनिसें जक झिंनिदँय् छकः जक बुंगनिसें सालाः हयेगु मेमेगु इलय् यलय् हे जात्रा न्यायेकूगु खः । उलि जक मखु बुंगद्यःया जात्राया झ्वलय् दक्ले लिपांगु दिं कथं नालातःगु ज्याउला ख्यलय् भोटो क्यने धुंकाः बुंगद्यःयात कुबिया बुंगय् यंकेमाःगु चलन दु । उगु इलय् बुंगय् च्वंपिन्सं छेँखाप्वाः पतिकं धइथें छ्वालीप्वाः च्यकाः लँ स्वः वयेमाःगु चलन दु । अथे हे बुंगद्यः बुंगय् थ्यने धुंकाः प्यन्हु दुखुन्हु यल नापं थाय् थासय् च्वंपिं नेवाःत बुंगद्यःयात प्यन्हुबिचाः वनेमाःगु चलन नं दुु । थुगु कथं बुंगद्यःया जात्राय् बुंगया नेवाःतय्गु तसकं स्वापू दयाच्वंगु दु ।

येँमितय्गु स्वापू

          बुंगद्यःया जात्रा याये न्ह्यः यलया तःबहालय् बुंगद्यःया हंस ब्रम्ह क्वनय् तया तइगु खः । अले बुंगद्यःयात हंस तये धुंकाः दश कर्म खंकेगु ज्या याइ । उगु इलय् बुंगद्यःयात फिकीगु लं येँमितय्सं यंकेमाःगु चलन दु । बन्धुदत्तया पूजा धकाः चान्हय् हे पूजा यंकेगु नाप नापं बंगद्यःयात फिकेगु लं तकं यंकेमाः । अथे हे बुंगद्यःया जात्राया झ्वलय् पूच्वंनिसें गाःबहाः तकया यात्रायात यमितय्गु जात्रा धाइ । थुगु जात्रायात स्वर्गलोकया जात्रा धाइगु खः । न्हापा न्हापा जूसा येँमित हे वया गाःबहाः तक बुंगद्यःयात सालाः यंकेमाःगु चलन दुगु खः । अले गाःबहाः याःयात येँमितय्सं थःपिनिगु जात्रा कथं नालाच्वंगु दु । उकिं बुंगद्यःया जात्राय् येँमितय्गु नं तःधंगु हे स्वापू दयाच्वंगु दु ।

ख्वपनापया स्वापू
             बुंगद्यः ख्वपया जुजु नरेन्द्रदेव, येँया बन्धुदत्त अले यलया ललित ज्यापुं हःगु धाइगु किंबदन्ती दु । उकिं बुंगद्यःया जात्राय् ख्वपया नेवाःतय्गु नं तःधंगु संलग्नता दु । जात्रा याये न्ह्यः बुंगद्यःया हंस ब्रम्ह क्वनं लिकाया न्हवं याःगु मूर्ति तयेत ख्वपया जुजु नरेन्द्रदेवया पूजा वयेमाःगु चलन दु । अबले जुजुया तरवार तकं ज्वनाः पुलांगु जामा वसः पुना बाजं थाना यलया तःबहालय् वयेमाः । पूजा नापं ज्वना वइगु इलय् ख्पपया जुजुया प्रतिक कथं वःम्हं ज्वना वःगु सामाज्वलं पूजा याये न्ह्यः दृष्य कंकेगु अर्थात मिखा कंकेगु ज्या नं ख्वपं ज्वना वःगु समानं हे यायेमाःगु चलन दु  । अथे हे रथ जात्राया झ्वलय् नं गाःबहाःनिसें नुगः अर्थात लुँहिति तकया जात्रायात ख्वपया नेवाःतय्गु जात्रा धाइ । थुगु जात्रायात मत्र्यलोकया जात्रा धाइ । न्हापा न्हापा जूसा थुगु जात्राया इलय् ख्वपया नेवाःत हे सालेगु ज्या याइगु खः । अले नुगःयाः यात ख्वपया नेवाःतय्सं नखःया रुपय् हना वयाच्वंगु दु । उकिं बुंगद्यःया रथ जात्राय् ख्वपया नेवाःतय्गु नं तःधंगु स्वापू दयाच्वंगु दु ।

यल नाप स्वापू

           बुंगद्यःया जात्राया झ्वलय् रथ दयेकेगुनिसें बाजं थायेगुलिइ तकं यलया नेवाःतय्गु संलग्ना खने दु । दक्ले अप्वः यलया नेवाःतय्गु हे स्वापू दयाच्वंगुलिं अप्वःसिनं ला बुंगद्यःया जात्रायात यलया जात्रा तकं धायेगु यानाच्वंगु दु । थौंकन्हय् ला झन रथ सालेगु ज्याय् यलया नेवाःत जक जुयाच्वंगु दु धाःसां छुं पाइमखु । बुंगद्यःया जात्राया झ्वलय् यलया नेवाःतय्गु जक संलग्नता खने दयाच्वंगु जूसां बास्तवय् मूल रुपं नुगः अर्थात लुँहिति लागांनिसें लगंख्यः जुया इति तकया जात्रा धइगु यलया नेवाःतय्गु जात्रा खः । थुगु यात्रा अर्थात जात्रायात पाताललोकया यात्रा धाइ । बुंगद्यःया जात्राया झ्वलय् यलया नेवाःतय्गु दक्ले अप्वः स्वापू दयाच्वंगु अवस्था दु ।

किपू नापं न्हय्गांया स्वापू

ज्याउलाख्यःया नितिं बुंगद्यःया रथ सालेगु प्यन्हु न्ह्यः किपूया प्यंगः थामय् पान्जुं स्वां लःल्हानाच्वंगु लू

         बुंगद्यःया जात्राया झ्वलय् किपू नापं न्हय्गांया स्वापू नं म्हो मजू । येँय् नं दक्षिण पश्चिमपाखे लाःगु न्हय्गां मध्ये नं किपुया स्वापू तसकं लिक्क लानाच्वंगु खने दु । जात्राया झ्वलय् बुंगद्यःया ल्यासे किपूया प्यंगः थामय् च्वंम्ह जूगुलिं उम्ह ल्यासें तकं बुंगद्यःया रथ साः वइ धकाः धाइ । यलया जात्राया झ्वलय् इतिइ थ्यनिगु ई तकया दुने स्वंगू हे लोकया जात्रा क्वचाइ । उकिं इतिइ जात्रा क्वचाःगु तायेकाः नैक्यालं लुइगु खः । अले उखुन्हु चान्हय् अर्थात कन्हय् खुन्हु सुथाय् मिसापिन्सं जक रथ सालेगु याना वयाच्वंगु दु । थुकियात याकःमिसाया भूज्याः धायेगु याना वयाच्वंगु दु । इतिंनिसें थति तक जक सालीगु थुगु रथ जात्राया झ्वलय् किपूयापिं मिसापिं वनेमाः धइगु अनया स्थानीय मनूतय्गु धापू दु । उकिं नैक्यलं लुइगु दिनय् थःथःगु बुँइ ज्या तकं याःवने मजिउगु नापं वसः तकं हिइ मजिउ धाइगु चलन दु । अथे हे थतिइ बुंगद्यःया रथ थ्यने धुंकाः साइत स्वयाः जक जाउलाख्यःया नितिं सालेमाःगु चलन दु ।

         साइत वये धुंकाः रथ सालीगु प्यन्हु न्ह्यः बुंगद्यःया प्रसाद किपूया प्यगं थामय् पान्जुत लाकां मन्ह्यासे न्यासी हे वया अनया याकःमिसा अर्थात इहिपाः मजूम्ह मिसायात स्वां बिइत वयेमाःगु चलन दु । बुंगद्यःया ल्यासे किपूया प्यंगः थामय् च्वंम्ह जुया स्वयं बुंगद्यः हे अन वनाच्वंगुलिं अथे वनेमाःगु खः धाइ । उकिं किपूमितय्सं बुंगद्यःयात थःपिनि जिलाजं धकाः तकं धायेगु याना वयाच्वंगु दु । अथे थतिंनिसें ज्याउलाख्यः तक रथ साला यंकेगु नितिं व हे प्यंगः थांया याकःमिसया विशेष पूजा नाप नापं किपूया बाजं ज्वना वनेमाः । किपूया बाजं व पूजा वये धुंकाः जक जात्रा यायेमाःगु चलन दु । न्हापा न्हापा जूसा किपू नापं न्हय्गांया नेवाःत हे वना रथ साः वनेगु धाइ । अले ज्याउला ख्यलय् थ्यनेधुसांनिसें भोट क्यनेगु ई तकयात किपू नापं न्हय्गांया मनूतय्सं जात्राया रुपय् नाला वयाच्वंगु दु । थुगु कथं बुंगद्यःया जात्रा यल नाप जक मखु बुंग, येँ, ख्वपनिसें किपू तक नाप नं स्वापू दयाच्वंगु दु । उकिं बुंगद्यःया जात्रायात यलया जात्रा जक धाल धाःसा मेथाय् च्वंपिनिगु नितिं अन्याय जुइ धकाः थुइकेमाःगु अवस्था दु ।

सवा लख छ्वालिप्वाः च्याका लँस्वःवनीगु

          बुंगद्यःया रथ जात्रा धइगु दूय् दसं यलय् जुइगु खःसा झिंनिदूय् छकः धाःसा बुंगंनिसें यलय् तक रथ जात्रा याना हयेमाःगु चलन दु । सामान्यतया बुंगद्यःया रथ जात्राया झ्वलय् दक्ले लिपांगु दिं धइगु यलया ज्याउला ख्यालय् भोटो क्यनीगु अर्थात प्वाकलं क्यनीगु जात्रा खः । अथे भोटो क्यनेगु ज्या क्वचायेवं जात्रा क्वचाइ धकाः मनूतय्सं थुइका वयाच्वंगु खः । बास्तवय् भोटो क्यनेगु ज्या क्वचायेवं बुंगद्यःया रथ जात्रा ला क्वचाइ तर द्यःखःजात्रा धाःसा तसकं ताःहाकः यायेमाःगु चलन दु । व नं भोटो क्यनीगु जात्राया हे दिनय् बहनी खः । यलया ज्याउला ख्यालंनिसें बुंगय् तक द्यःखः क्वबिया जात्रा याना यंकीगु खः । उगु इलय् बुंगलय् च्वंपिन्सं सवा लाख छ्वाली च्याका लू स्वःवनेमाःगु चलन दु ।

द्यःखः जात्रा 

          बुंगद्यःया रथ जात्रा क्वचाःगु हे दिनय् ज्याउला ख्यलंनिसें बुंगद्यःयात खतय् तया जात्रा याना यंकेमाःगु चलन दु । अथे जात्रा याना यंकीगु इलय् च्याम्ह पाञ्जुपिन्सं बाहेक मेपिन्सं द्यःखः कुबिइ मजिउ । उगु इलय् मेमेपिन्सं द्यःखः कुबिया यंकीपिन्त थिइ तकं मजिउ धाइ । जात्रा ज्याउला ख्यलं यलया भणिमण्ल, नखुपात,यम्पाद्यः लगा, नखु, भैसिपाटी, ख्वकना वनेगु दुपाः, छ्वासिपोट, ताूफल, ग्वान्न, ईखा जुया बुंगःया देगलय् यंकेमाःगु चलन दु ।

गुगु कथं द्यःखः जात्रा याइ ?

        अथे बुंगद्यःया द्यःखः क्वबिया वनेगु ज्या च्याम्ह पान्जुपिन्सं याइगु खः । द्यःखः जात्रा याना यंकीगु इलय् दक्ले न्ह्यःने गुरुजुया पल्टन च्वनीसा अनं लिउने ग्वाःपाःलाः अर्थात पाःलाः गुरुजुं ज्वाला न्ह्याय्कं क्यना, बज्र ज्वना गं थाना वनेगु याइ । अनं ल्यूने जक द्यःखः दइगु खः । बुंगद्यःया मूर्ति दुगु उगु खः कुबिया यंकेगु झ्वलय् जवं खवं निम्ह यलया तःबहाःया गुथियापिन्सं च्वाम्वलं गायेका वनी । अले मेपिं निम्ह पान्जुपिन्सं धाःसा द्यःखःया जवं खवं च्वंगु गं थाथां वनीगु खः ।

        द्यःखः दिकीगु थाय् बहनी जुइगु उगु कथंया द्यःखः जात्राया झ्वलय् निश्चित थासय् जक द्यःखः दिकेमाःगु चलन दु । ज्याउलाख्यलं कुबिया यंकूगु उगु द्यःखः यलया भणिमण्डलय् छकः दिकेमाःगु चलन दु । अनं लिपा छसिं कथं नेखु, भैसिपाटी, छ्वासिपोट, चांफल, बुंगया ईखाय् दिके माःगु चलन दु । मेमेगु थासय् दिके मजिउ धाइ ।

Tuesday, May 15, 2018

नेवाः मुद्दा झन झन अन्तर्राष्ट्रिय करण

नेवाः मुद्दा झन झन अन्तर्राष्ट्रिय करण





श्रीकृष्ण महर्जन

     संयुक्त राष्ट्रसंघया मानव अधिकार स्वइगु निकायसं उजुरी याःगु कारणं आः वया स्वनिगःया आदिवासी नेवाःतय्गु मुद्दा नेपाःया जक मखुसे अन्तराष्ट्रिय जगतया जुया वंगु दु । थ्व हे दथुइ नेपाल सरकारयात गुंगू पेज ताःहकःगु पत्र संयुक्त राष्ट्रसंघया स्वंगू विषयगत समितिपाखें पौ छ्वया हःगु खः ।

   संस्कृति विषय समिति, आदिवासीया अधिकार स्वयेगु समिति व विस्थापन नाप सम्वन्धित समितिपाखें पौ च्वया स्वनिगःया आदिवासी नेवाःतय्त विस्थापित यायेगु, इमिगु संस्कृतियात समाप्त यायेगु नापं सभ्यतायात हे समाप्त यायेत्यन धकाः वःगु उजुरी बास्तवय् छु खः धकाः न्ह्यसः तया पौ छ्वया हःगु धइगु अन्तर्राष्ट्रिय जगतं नं गम्भीर रुपं काःगु दु धायेमाः । संयुक्त राष्ट्रसंघय् आःया अवस्थाय् गुगु कथं नेपाल सरकारं स्वनिगलय् गैर न्यायीक सडक विस्तार यानाच्वन, बहिरि चक्रपथ दयेकेत्यन, फाष्टट्यायक दयेकत्यन, हाइटेन्सन लाइन हयाच्वन उकिं याना स्वनिगःया आदिवासी नापं थन न्हापांनिसें च्वनाच्वंपिं १ लाख ५० हजार मनूत विस्थापित जुइगु अवस्था दु धकाः तकं उजुरी लाःगु खः ।

     जबरजस्ती विस्थापनया खँ, आन्तरिक रुपं मनूतय्त छेँ बुँ मदयेकीगु खँ, सांस्कृतिक सम्पदाया नष्ट याइगु खँ, अले स्वनिगःया आदिवासी नेवाःत नापं थन च्वनाच्वंपिं मनूतय्त सूचं तकं मबिउसे अले मन्जुरी हे मकासे विकास निर्माणया नामय् ज्या याःगु धइगु अन्तर्राष्ट्रिय कानुनया अःखः जूगुलिं हे थुगु कथंया पौ च्वयेगु ज्या याःगु खः ।

     नेपाल सरकारं अन्तराष्ट्रिय कानुनयात उल्लंघन याःगु खँ न्ह्यथसें खास याना नेपाल पक्ष राष्ट्र दुगु अनुबन्धनत आर्थिक सामाजिक व सांस्कृतिक अनुबन्धन १९६६ व अन्तर्राष्ट्रिय नागरिक तथा राजनीतिक अधिकार सम्वन्धी अनुबन्धी ६, नेपाल सरकारं अनुमोदन याःगु अन्तर्राष्ट्रिय श्रम संगठन महासन्धी नम्बर १६९ व नेपाल हे पक्ष राष्ट्र जूगु आदिवासीतय्गु अधिकार सम्वन्धी संयुक्त राष्ट्रसंघ घोषणा पत्र स्पष्ट रुपं नेपाल सरकारं उल्लंघन याना स्वनिगःया सांस्कृतिक सम्पदात नष्ट यायेगु, थनया आदिवासी जनतायात विस्थापन यायेगु खँ नापं सुकम्बासी याइगु खने दुगुलिं, थनया उर्बरा भूमियात लँ दयेका, भौतिक संरचना दयेका नष्ट यायेगु ज्या याःगु अले थुकिं याना थन गम्भीर कथंया लिच्वः लाइगु जुया आः मानव अधिकार परिषद्या बैठकय् अन वःगु उजुरीया खँ छु खः ? नेपाल सरकारं यानागु खः ला कि मखु ? स्पष्ट यायेत पौ छ्वयेगु ज्या जूगु खः । राष्टसंघया मानव अधिकार स्वइगु दक्ले उच्च निकाय खः मानव अधिकार परिषद धइगु । नेपाल सरकारया प्रतिवेदनयात कया अन छलफल जुइ । नेपाल सरकारं उल्लंघन याःगु खःसा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरपाखें निर्देशन बिइफु अले गम्भीर जुया स्वयेफु ।

    अन्तराष्ट्रिय मानव अधिकारय् सुयागु संस्कृति समाप्त यात, भाषा समाप्त यात धाःसा, सुयात नं थःगु आदिभूमिपाखें विस्थापित यात धाःसा उकियात सांस्कृतिक जनसंहार याःगु धकाः थुइकेगु ज्या जुल धकाः थुइकी । उकिं नेवाःतय्त विस्थापित यायेगु योजना सहित राज्यसत्ता न्ह्याः वनाच्वंगुलिं आःया अवस्थाय् नेपाल सरकारयात गम्भीर लिच्वः लाइगु सम्भावना अप्वया वःगु दु ।

  अथे हे राष्ट्रसंघया हे जातीय विभेद स्वइगु समितिइ नं नेपालय् जातीय विभेदयात कया नेपाल सरकारं प्रतिवेदन दुथ्याकीगु जुगु दुसा नेपाःया आदिवासी जनजातितय्सं नं ब्यागलं कथं प्रतिवेदन तया सहलह ब्याकेगु ज्या तकं न्ह्याकाच्वंगु दु । आदिवासी जनजातिय्सं स्वनिगः, नेवाः नापं नेवाः सभ्यता नाप स्वानाच्वंगुयात दुथ्याका प्रतिवेदन तयार याःगु दु । प्रतिवेदनयात कया अप्रिलया ३० तारिकंनिसें सहलह जुइ । जातीय विभेद सम्वन्धी महासन्धीइ निर्देशिकाय् आदिवासीतय्गु पुख्र्यौली थासय् आदिवासीतय्गु भूमिइ अधिकार दइ । अन च्वनीपिं गैर आदिवासीत नं जुइफु, मनूत जुइफु इमिगु जग्गा व जमिनय् अधिकार दइ । जग्गा जमिनय् अधिकार व भूमिइ अधिकार धइगु पाःगु खँ खः । भूमिया अधिकार धइगु सामुहिक अधिकार खः ।

    स्वनिगःया आदिवासी नेवाःतय्गु भूमिइ अधिकार दइ । थ्व सामुहिक खः । अज्वःगु थासय् अन्तर्राष्ट्रिय कानुनया आधारय् याकःति कथं छुं हे याये फइमखु । मानव अधिकारया आधारय् । अज्वःगु थासय् सम्वन्धीत आदिवासीतय्सं जक निर्णय यायेफइगु अधिकार दु । व धइगु स्वनिगलय् गज्वःगु, गपाय् बलाः लँ दयेकेगु वा भौतिक संरचना छु दयेकेगु धकाः निर्णय यायेगु अधिकार नेवाः आदिवासीतय्त जक दइ, मेपिन्त दइमखु ।

    थनया सभ्यतायात स्यंकेगु ज्या यायेफइमखु । उकिया उल्लंघन यायेगु ज्या राज्यसत्तां यानाच्वंगु दु । व हे कानुनया उल्लंघन याना नेवाः सभ्यतायात न्हंकाः नेवाःतय्त विस्थापित यायेगु ज्या यानाच्वंगु दु । सांस्कृतिक व पहिचानया सवालय् ला राज्यं सम्वन्धित समुदायया अनुमति अर्थात मन्जुरी विना थिइ तकं मदु । नेपाःया संविधान व कानुन कथं नं स्यंके दइमखु ।

   संयुक्त राष्ट्रसंघया आदिवासी जनजातितय्गु मुद्दाया सवालया स्थायी मञ्चय् तक सः थ्वयेकेगु ज्या याःगु दु । आदिवासी जनजातितय्सं स्वनिगलय् नेवाः आदिवासीत दयेक दयेकं मदु धकाः तकं जिम्मेवार मनूतय्सं न्वंवाःगु अले नेवाःतय्त विस्थापित यायेगु योजना कथं हे वनाच्वन धकाः तकं सः थ्वयेकेगु ज्या याःगु दु ।

      आदिवासी जनजाति मदु धकाः धायेगु अवस्थाय् जक सरकारं संरक्षण व दायित्वं मुक्त जुइ धकाः हे स्वनिगलय् सुं नं आदिवासी जनजाति मदु धकाः तायेका हे स्वनिगलय् सुं नं आदिवासीत मदु धकाः जिम्मेवार मनूतय्सं न्वंवायेगु यानादीगु खः ।
   २०५८ सालय् नेपाल आदिवासी जनजाति प्रतिष्ठान हया आदिवासी जनजातिया धलः कथं ५९ जनजाति सुचकृति यानातःगु दु । नेपाःया संविधानय् नं उल्लेख यानातःगु दु । अले नेवाःत नं आदिवासी जनजाति धकाः उल्लेख यानातःगु दु । तक्वः मछि आदिवासी जनजातितलिसे सहमति याःगु दु ।

        थुगु ल्याखं स्वल धाःसा गुलि गुलि आदिवासी जनजातिया अधिकारयात न्हंकेगु, आदिवासी जनजातियात क्वतेलेगु स्वयाहल उलि उलि हे आदिवासी जनजातिया अधिकारया सवालय् अन्तर्राष्ट्रिय स्तरय् सः थ्वयेकेगु ज्या जुयावःगु अले अन्तर्राष्ट्रिय ख्यलं नं गम्भीर रुपं कयाहःगु खने दु ।

       नेपाःया राज्यसत्तायात ग्वहालि याना वयाच्वंगु युरोपियन युनियन, दातृ निकायया दथुइ नं थुगु खँय् आः आदिवासी जनजातितय्सं सहलह ब्याकेगु ज्या यायेमाः । आदिवासीयात विस्थापित यायेगु कथंया ज्याया नितिं छुं नं कथंया ग्वहालि मयायेत इनाप यायेगु ज्या यायेमाः ।

         थुगु कथंया पलाः ल्ह्वना वने फत धाःसा नेपाःया राज्यसत्ता नापं प्रमुख राजनीतिक दलया प्रमुख नेतातय्सं बेवास्ता यात धाःसां नं नेवाः नापं आदिवासी जनजातितय्सं थःपिनिगु अधिकार कायेफइ ।
उकिया नितिं नेवाः नापं आदिवासी जनजातित सचेत जुया गम्भीर रुपं थःपिनिगु मुद्दायात ल्ह्वना माःगु कथं पलाः छिना वनेमाः ।

Jwojalpa Issue173

Jwojalpa Issue173

Download this Issue

Alternative text - include a link to the PDF!



Download this Issue